प्रतिबन्ध तोड्दै अनलाइन जुवा फस्टाउँदै: eSewa-Khalti बाटै करोडौं load-withdraw

काठमाडौं – नेपालमा अनलाइन जुवा र सट्टेबाजी पूर्ण रूपमा प्रतिबन्धित हुँदाहुँदै पनि हजारौं युवा विदेशी प्लेटफर्महरू जस्तै १xBet, Mostbet र MelBet मार्फत दैनिक अरबौं रुपैयाँको कारोबार गरिरहेका छन्। मुलुकी अपराध संहिता २०७४ को दफा १२५ अनुसार जुवा खेल्ने वा खेलाउनेमा ३ महिनादेखि १ वर्षसम्म कैद र १०,००० देखि ५०,००० रुपैयाँ जरिवाना हुने प्रावधान छ। तर, नेपाल राष्ट्र बैंकको निर्देशन र नेपाल टेलिकम अथोरिटीको ब्लकिङ प्रयासका बावजुद डिजिटल वालेटहरू जस्तै eSewa, Khalti र IME Pay मार्फत पैसा लोड र विल्ड्र सजिलै भइरहेको छ। यसले आर्थिक नोक्सानसँगै लतको समस्या निम्त्याएको छ।

सर्वोच्च अदालतले भदौ १२, २०८२ मा अनलाइन जुवा नियन्त्रण गर्न नसकेकोमा सरकारलाई कारण देखाउन आदेश दिएको छ। पर्साका सुबासप्रसाद साहलगायतले दायर गरेको रिटमा न्यायाधीश नित्यानन्द पाण्डेयको इजलासले यो मुद्दालाई अग्राधिकार दिँदै सरकार, NRB र सञ्चार मन्त्रालयलाई स्पष्टीकरण माग गरेको हो। अदालतका अनुसार, अवैध जुवाले युवा पुस्तालाई फसाउँदै सामाजिक र आर्थिक संरचनालाई कमजोर बनाइरहेको छ।

प्रतिबन्धका बावजुद कसरी भइरहेछ कारोबार ?

प्रहरीका अनुसार, नेपालमा अनलाइन जुवाको 'ग्रे एरिया' ले विदेशी साइटहरूलाई सहज बनाएको छ। VPN प्रयोग गरेर ब्लक साइटहरू पहुँच गर्दै नेपालीहरूले क्रिकेट, फुटबल र क्यासिनो गेममा बेटिङ गर्छन्। पैसा ट्रान्सफरका लागि सिधा बैंक प्रयोग नगरी अन्तर्राष्ट्रिय ई-वालेट र स्थानीय एजेन्टहरूको सहारा लिइन्छ। २०२५ मा मात्र काठमाडौंको बुढानीलकण्ठ र सातदोबाटोमा छापा मारेर २३ देखि ५३ जना भारतीय एजेन्टहरू पक्राउ परेका छन्, जसले २ अर्ब ९६ लाखभन्दा बढीको अनलाइन जुवा सञ्चालन गर्दै आएका थिए।

मुख्य विधिहरू यस प्रकार छन् :

- डिजिटल वालेट मार्फत: eSewa, Khalti वा IME Pay मा पैसा पठाएर एजेन्टले विदेशी साइटमा ट्रान्सफर गर्छन्। कमिसन ५-१०% हुन्छ। उदाहरणका लागि, १xBet मा ५०० रुपैयाँबाट सुरु गर्न सकिन्छ, र जितेपछि २४-४८ घण्टामा वालेटमा फर्किन्छ।

- क्रिप्टोकरेंसी: Bitcoin वा USDT प्रयोग गर्दा ट्र्याक गर्न गाह्रो हुन्छ, तर मूल्य उतारचढाव र स्क्यामको जोखिम छ। NRB ले क्रिप्टो पनि प्रतिबन्धित गरेको छ।

- अन्तर्राष्ट्रिय विकल्प : Payoneer, Skrill वा ecoPayz बाट सिधा डिपोजिट/विथड्र। यी नेपालमा उपलब्ध छन्, तर KYC (ID भेरिफिकेसन) चाहिन्छ।

- एजेन्टहरूको भूमिका : फेसबुक, टेलिग्राम वा व्हाट्सएपमा सक्रिय एजेन्टहरूले पैसा लिन्छन् र साइटमा जम्मा गर्छन्। दशैं-तिहारमा यस्ता प्रचार बढेका छन्, जसमा युट्युबरहरूले पनि संलग्न छन्।

एउटा अनुमानित तथ्यांकअनुसार, नेपालमा ४ लाखभन्दा बढी सक्रिय अनलाइन बेटर छन्, जसले वार्षिक अरबौं रुपैयाँ विदेश पठाउँछन्। तर, धेरैले पैसा हराउने वा फेक एजेन्टको चंगुलमा फस्ने गर्छन्।

प्रचार र पक्राउका घटना बढ्दै

कात्तिक ८ मा Techpana को रिपोर्टअनुसार, नेपाली कन्टेन्ट क्रियेटरहरूले 'खल्ती ८८', 'जयबाजी' जस्ता एपको प्रचार गर्दै दशैं-तिहारमा बेटिङलाई उक्साइरहेका छन्। यस्ता भिडियोहरूमा 'रकम कमाउने लोभ' देखाइन्छ। यसैबीच, नेपाल प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्यूरोले सातदोबाटोको कल सेन्टरमा छापा मारेर ५३ जनालाई पक्राउ गरेको छ। फेब्रुअरीमा बुढानीलकण्ठमा २४ भारतीय एजेन्टहरूले क्रिप्टो र बेटिङ कारोबार गर्दै आएका थिए।

पर्यटन ऐनअन्तर्गत पर्यटकका लागि मात्र क्यासिनो खुला छन्, तर नेपालीहरूलाई निषेध छ। काठमाडौंका क्यासिनोहरूमा पनि अनलाइन बेटिङ र सुन तस्करीको पैसा शुद्धीकरण हुने गरेको प्रहरी अनुसन्धानले देखाएको छ।

विशेषज्ञको मत : 'लत र आर्थिक संकटको खतरा'जुवा विशेषज्ञ डा. रामेश पौडेलका अनुसार, "अनलाइन जुवाले युवाहरूमा लत लाग्छ, जसले परिवार विघटन र आत्महत्या बढाउँछ। सरकारले डिजिटल साक्षरता र हेल्पलाइन बढाउनुपर्छ।" NRB ले पनि यस्ता ट्रान्सजेक्सन रोक्न बैंकहरूलाई निर्देशन दिएको छ, तर कार्यान्वयन कमजोर छ।