इरान–अमेरिका वार्ता प्रगति भए पनि आणविक मुद्दा र होर्मुज जलडमरूमा मतभेद कायम

इरानका प्रमुख वार्ताकार मोहम्मद बाकेर कालीबाफले अमेरिकासँग हालै भएका वार्तामा केही प्रगति भएको भए पनि आणविक कार्यक्रम र होर्मुज जलडमरू सम्बन्धी विषयमा अझै ठूलो मतभेद बाँकी रहेको बताएका छन्। उता अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले तेहरानसँग “धेरै राम्रो संवाद” भइरहेको दाबी गरे पनि उक्त जलमार्ग प्रयोगलाई लिएर “ब्ल्याकमेल” स्वीकार्य नहुने चेतावनी दिएका छन्।

शनिबारसम्म दुवै पक्षले वार्ताको अवस्थाबारे ठोस विवरण सार्वजनिक नगरेका बेला अमेरिका–इजरायल र इरानबीचको युद्धविराम केही दिनमै समाप्त हुने अवस्थामा छ। आठ हप्तादेखि जारी युद्धका कारण हजारौंको ज्यान गइसकेको छ भने लेबनानसम्म आक्रमण फैलिँदा विश्व तेल आपूर्तिमा समेत असर परेको छ, विशेषगरी होर्मुज जलडमरू बन्दजस्तै भएपछि।

इरानले शनिबार पुनः उक्त जलमार्गमाथि नियन्त्रण कडा पार्दै बन्द गर्ने निर्णय गरेको छ, जसलाई उसले अमेरिकी नाकाबन्दीको जवाफ भनेको छ। इरानका सर्वोच्च नेता आयतोल्लाह मोज्तबा खामेनेईले आफ्ना नौसैनिक शक्ति “नयाँ कडा जवाफ दिन तयार” रहेको बताएका छन्। यसैबीच ट्रम्पले उक्त कदमलाई “ब्ल्याकमेल” भनेका छन् भने दीर्घकालीन सम्झौता नभए पुनः बम आक्रमण हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन्।

जलडमरू हुँदै आवतजावत गर्ने जहाजहरूमा आक्रमणको खबर आएपछि चिन्ता अझ बढेको छ। भारतले आफ्ना जहाजमाथि आक्रमण भएको भन्दै इरानी राजदूतलाई बोलाएर आपत्ति जनाएको छ। यस घटनाक्रमले विश्व ऊर्जा आपूर्ति र व्यापारमा थप अनिश्चितता सिर्जना गरेको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा महत्वपूर्ण मानिने उक्त जलमार्ग हुँदै विश्वको करिब एक-पाँचौं तेल ढुवानी हुने गर्छ। हाल सयौं जहाज र हजारौं नाविकहरू खाडी क्षेत्रमा रोकिएका छन् भने वार्ताको आगामी चरण कहिले हुने भन्ने अझै टुंगो लागेको छैन।