चन्द्रगढीमा बुद्ध एयरको दुःखद दुर्घटना : सामान्य घटना होइन, गम्भीर हवाई दुर्घटना

चन्द्रगढी विमानस्थलमा बुद्ध एयरको विमान अवतरणका क्रममा भएको पछिल्लो घटना कुनै “सामान्य प्राविधिक समस्या” वा “सानो घटना” मात्र नभई गम्भीर हवाई दुर्घटना हो भन्ने कुरा उपलब्ध विवरणहरूले स्पष्ट देखाउँछन्। विमान धावनमार्ग (रनवे) बाट चिप्लिएर बाहिरिनु, सुरक्षात्मक बार तोड्नु, जहाजका मुख्य भागहरूमा ठूलो क्षति पुग्नु तथा यात्रुहरूलाई आकस्मिक रूपमा उद्धार गर्नुपर्नु जस्ता तथ्यहरूले यस घटनाको गम्भीरता प्रमाणित गर्छन्।प्रतिवेदनअनुसार उक्त उडान दिनको पाँचौँ तथा अन्तिम उडान थियो। विमानले चन्द्रगढी टावरसँग सम्पर्क गरेपछि अवतरण अनुमति पाएको थियो। मौसम सामान्य थियो, हावाको गति पनि कम थियो, जसले गर्दा मौसमलाई मात्र दुर्घटनाको प्रमुख कारण मान्न सकिँदैन। तर अवतरणका क्रममा विमान धावनमार्गको निर्धारित क्षेत्रभन्दा धेरै अगाडि — करिब ४२० मिटर भित्र — टचडाउन भएको देखिन्छ। यसले विमानले समयमै गति नियन्त्रण गर्न नसकेको संकेत गर्छ।

फ्लाइट डाटा रेकर्डरले देखाएअनुसार रनवेको करिब १११२ मिटर भागमा पुगेपछि मात्रै तीव्र ब्रेक लगाइएको थियो। त्यसबेलासम्म विमानको गति नियन्त्रण चुनौतीपूर्ण भइसकेको हुनसक्छ। त्यसपछि विमान दायाँतर्फ मोडियो, पुनः बायाँतर्फ फर्कियो र अन्ततः रनवेबाट बाहिरिँदै विमानस्थलको भित्री बार तोडेर करिब १८३ मिटर टाढा पुगेर रोकियो। यो अवस्था कुनै सामान्य “रनवे इन्सिडेन्ट” होइन, प्रत्यक्ष रूपमा “रनवे एक्सकर्सन” अन्तर्गत पर्ने गम्भीर दुर्घटना हो।यस दुर्घटनामा विमानका दुवै मुख्य ल्यान्डिङ गियर, नोज गियर, प्रोपेलर तथा इन्जिनहरूमा ठूलो क्षति पुगेको छ। हवाई क्षेत्रमा यस्ता क्षतिलाई “substantial damage” अर्थात् गम्भीर भौतिक क्षति मानिन्छ। यदि दुर्घटना सामान्य मात्र हुन्थ्यो भने विमानलाई सामान्य मर्मतपछि पुनः सञ्चालनमा ल्याउन सकिन्थ्यो। तर यहाँ जहाजको संरचनागत भागमै गम्भीर असर परेको देखिन्छ।

यात्रुहरूलाई सेवा ढोका र आपतकालीन ढोकाबाट उद्धार गर्नुपरेको तथ्यले पनि दुर्घटनाको संवेदनशीलता झल्काउँछ। आकस्मिक निकास प्रयोग गरिनु भनेको यात्रु तथा चालकदलको सुरक्षामा तत्काल जोखिम उत्पन्न भएको अवस्था हो। सौभाग्यवश मानवीय क्षति भएन, तर त्यसैले मात्र घटनालाई सामान्य भन्न मिल्दैन। विमान दुर्घटनाको मूल्याङ्कन केवल मृत्युको आधारमा होइन, जोखिम, क्षति र सम्भावित परिणामको आधारमा गरिन्छ।नेपालजस्तो भौगोलिक रूपमा चुनौतीपूर्ण देशमा उड्डयन सुरक्षाप्रति अझ बढी संवेदनशीलता आवश्यक छ। चन्द्रगढीको यो घटना सम्बन्धित निकाय, वायुसेवा कम्पनी र नियामक संस्थाका लागि गम्भीर चेतावनी हो। घटनाको निष्पक्ष छानबिन, चालकदलको कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन, अवतरण प्रक्रिया तथा सुरक्षा प्रणालीको पुनरावलोकन अत्यावश्यक छ। चन्द्रगढीमा भएको बुद्ध एयरको घटना सामान्य घटना नभई गम्भीर हवाई दुर्घटना हो भन्ने कुरालाई तथ्यहरूले नै पुष्टि गरेका छन्। भविष्यमा यस्ता घटना दोहोरिन नदिन पारदर्शी अनुसन्धान र कडा सुरक्षा सुधार अपरिहार्य छ।