जेन-जी आन्दोलनको रक्तरञ्जित दुई दिन: विदेशको सपना बोकेर शहीद बनेका युवाहरू

काठमाडौं – नेपालको इतिहासमा युवा पुस्ताले लेखेको एउटा पीडादायी तर शक्तिशाली अध्याय हो, भदौ २३ र २४ गतेको जेन-जी आन्दोलन। सामाजिक सञ्जाल प्रतिबन्ध, बढ्दो भ्रष्टाचार, नातावाद, बेरोजगारी र सुशासनको अभावविरुद्ध देशभरका युवाहरू सडकमा उत्रिए। यो आन्दोलनले राजधानी काठमाडौंका सडकहरूलाई रगतले रंगियो। दुई दिनमा मात्रै ७६ जनाले ज्यान गुमाए, जसमध्ये अधिकांश ३० वर्षमुनिका युवा थिए। सरकारले तीमध्ये ४५ जनालाई शहीद घोषणा गर्‍यो।

यो आन्दोलनको मुख्य माग थियो – देशमै राम्रो रोजगारी, भ्रष्टाचारको अन्त्य र सुशासन। तर हिमालखबर लगायतका सञ्चारमाध्यमहरूको गहिरो अनुसन्धानले एउटा मार्मिक सत्य उजागर गरेको छ – शहीद घोषित ४५ मध्ये कम्तीमा २२ जना युवा ठ्याक्कै विदेश (वैदेशिक रोजगारी) उड्ने अन्तिम तयारीमा थिए। उनीहरूको भिसा लागिसकेको थियो, भाषा सिकिसकेका थिए, म्यानपावरमा लाखौं पैसा बुझाइसकेका थिए वा श्रम स्वीकृति लिइसकेका थिए। उनीहरू गाउँ-ठाउँ छोडेर काठमाडौं आएका थिए – राम्रो भविष्य खोज्न, परिवारलाई सहयोग गर्न, ऋण तिर्न र सपना पूरा गर्न। तर देशले उनीहरूलाई अवसर दिएन, अनि उनीहरू सडकमा उत्रिए। अन्त्यमा गोलीले उनीहरूको जीवन सकियो, तर सपना अधुरै रह्यो।यी केही शहीद युवाहरूको कथा यसरी छ –श्रीयम चौलागाईं (१७ वर्ष, मोरङ) कलेज पोशाकमै गोली लागेर ढले। ग्लोबल कलेज नयाँ बानेश्वरका विद्यार्थी उनको भिडिओ र तस्बिर संसारभरि फैलियो। बुवा गणेश भन्छन्, “छोरा पढाइ सकेर विदेश जाने तयारीमा थियो। हाम्रो सपना चकनाचुर भयो।”सुवासकुमार बोहरा (२३ वर्ष, बझाङ) जापान जाने अन्तिम चरणमा थिए। आमाले बंगलोरमा दुःख गरेर पैसा जोहो गरिरहेकी थिइन्। ८ लाख आफैं जोडेका थिए। दशैंपछि उड्ने योजना थियो, तर संसद् भवनअगाडि घाँटीमा गोली लाग्यो।प्रवीण कुलुङ (२२ वर्ष, संखुवासभा) ईपीएस परीक्षाको तयारी गर्दै कोरिया जाने सपना देखिरहेका थिए। भाइसँग कपनमा डेरा गरी बस्थे। आक्रोशित भएर दोस्रो दिन पनि प्रदर्शनमा गए – गौशाला चोकमा छातीमा गोली लाग्यो।रसिक खतिवडा (२२ वर्ष, काभ्रे) ठमेलको होटेलमा काम गर्थे। दिदी अष्ट्रेलियामा थिइन्। परिवारले उसलाई पनि विदेश पठाउने योजना बनाएको थियो। तर संसद् भवनअगाडि छातीमा गोली लाग्यो।योगबहादुर श्रेष्ठ (२२ वर्ष, सिन्धुपाल्चोक) माल्टा जाने तयारी पूरा भएको थियो। श्रम स्वीकृति लिइसकेका थिए। अनलाइन व्यापार पनि गर्थे। तर संसद् अगाडि कोखामा गोली लाग्यो।यी २२ युवामध्ये धेरैजसो दूरदराजका गाउँबाट काठमाडौं आएका थिए। कोही पढाइका लागि, कोही कामका लागि, कोही विदेशको प्रक्रिया मिलाउन। उनीहरूले देश छोड्ने निर्णय गरिसकेका थिए किनभने देशमा अवसर थिएन। बेरोजगारी, निराशा र भविष्यको अभावले उनीहरूलाई सडकमा ल्यायो।

आन्दोलनपछि सरकारले शहीद परिवारलाई राहतस्वरूप वैदेशिक रोजगारीमा निःशुल्क पठाउने वा देशभित्रै सीपमूलक तालीम दिने घोषणा गर्‍यो। तर यो सुनेर शहीद परिवारहरू आक्रोशित भए। उनीहरूको भनाइ छ – “हाम्रा छोराछोरीले विदेश जानलाई होइन, देशमै रोजगारी र सुशासन होस् भनेर ज्यान दिए। तपाईंहरूले उही विदेशकै बाटो खोलिदिनुभयो।”समाजशास्त्रीहरूका अनुसार काठमाडौं अहिले युवाहरूको लागि 'ट्रान्जिट पोइन्ट' बनेको छ। गाउँमा काम छैन, शहरमा पनि अवसर कम छ। विदेश जाने पैसा जोहो गर्न, भाषा सिक्न र भिसा कुर्न पनि निकै कठिन छ। यही निराशाले युवालाई सडकमा उत्रन बाध्य बनायो।आन्दोलनको बलिदानपछि पनि पुरानै शैली दोहोरियो। सडकमा रगत बगाउनेहरू गरिब, दूरदराजका युवा थिए। फाइदा लिनेहरू भने वर्षौंदेखि काठमाडौंमा बसेर राजनीति र अवसरको खेल खेलिरहेका टाठाबाठा। शहीदका बुवाआमाहरू अझै सिंहदरबारका ढोका-ढोका चहारिरहेका छन् – न्याय माग्न।यी २२ युवाको कथा नेपालको पीडादायी सत्य हो। देशमा युवाहरूको सपना अझै विदेशमै सीमित छ। उनीहरूले देशमै केही गर्न खोजे, तर देशले साथ दिएन। अन्त्यमा ज्यान दिएर पनि उनीहरूले देशलाई एउटा गम्भीर प्रश्न छोडेर गए –“हाम्रो बलिदानले तिमीहरूले देशमै रोजगारी र अवसर सिर्जना गर्छौ कि फेरि विदेश पठाउने घोषणा मात्र गर्छौ?”यो आन्दोलनले नेपाललाई झकझकायो। युवाको आवाज सुन्ने कि बेवास्ता गर्ने? जवाफ समयले दिनेछ। तर शहीदहरूको सपना अधुरो नरहोस् भन्ने कामना सबैको छ।