बिनाअपराध साढे १४ वर्ष भारतीय जेलमा बिताएका भूपालमान दमाईको पीडादायी कथा
- Dec Fri, 2025
- in बिजनेस रडार
सिन्धुपाल्चोकको बिन्जेल–५ मा गरिब परिवारमा जन्मिएका भूपालमान दमाई उर्फ युसुफ नेपालीको जीवन एउटा दुःखान्त कथा जस्तै बनेको छ। बाल्यकालमा परिवारले मुस्लिम धर्म अपनाएपछि उनको नाम युसुफ नेपाली भयो, तर नागरिकता भूपालमान दमाईकै नाममा रह्यो। गरिबीका कारण उनको पढाइ सात कक्षाभन्दा अगाडि बढेन। काठमाडौँ आएर ज्यालादारी काम गरे, चिया नास्ताको सानो होटल खोले र फुटपाथमा कपडा तथा जुत्ता चप्पल बेचेर परिवार पाल्न थाले। पाँच जनाको परिवार चलाउन गाह्रो भएपछि उनी राम्रो कमाइको लोभमा मुम्बई हिँडे। त्यहाँ फुटपाथमा सामान बेच्दै गुजारा चलाउँदै थिए।
२०५६ पुस १५ मा मुम्बई प्रहरीले उनलाई पक्राउ गर्यो। सुरुमा थानामा काम छ भन्दै लगे, तर पछि हतियार र विस्फोटक पदार्थसहित पक्राउ गरेको आरोप लगाइयो। प्रहरीले कुटपिट गरी, कानमा फलामको रड घुसाएर करेन्ट लगाई जबरजस्ती कागजमा औँठाछाप लगाए। उनलाई बैंक डकैती र कार चोरीको आरोप लगाइयो। पछि यो सब १९९९ डिसेम्बर २४ (२०५६ पुस ९) मा काठमाडौँबाट दिल्ली उडेको इन्डियन एयरलाइन्सको आईसी–८१४ विमान अपहरणमा सहयोग गरेको अभियोगसँग जोडियो। अपहरणकारीहरूले विमान अमृतसर, लाहोर, दुबई हुँदै कान्दाहार पुर्याएका थिए। त्यहाँ तालिवानको नियन्त्रणमा भारतीय सरकारले तीन आतंककारी छोडेर यात्रुहरू मुक्त गराएका थिए।
भूपालमानलाई अपहरणकारीलाई कोठा र हतियारको बन्दोबस्त गरेको आरोप लगाइयो। उनीमाथि यातना दिइयो – अँध्यारो कोठामा महिनौँ राखियो, करेन्ट लगाइयो, कुटपिट गरियो। दुवै कानको श्रवणशक्ति कमजोर भयो। मुम्बईको आर्थर रोड जेल र पन्जाबको पटियाला जेलमा साढे १४ वर्ष बिताए। जेलमा श्रीमती अर्कैसँग हिँडिन्, आमा मरे, परिवार बर्बाद भयो। २०६४ मा पटियाला अदालतले आजीवन कारावासको सजाय सुनायो। उनी निराश भए, पानीबाहेक केही खान्नँ, रोइरहन्थे। नेपाल दूतावासले सहयोग गरेन।
अन्ततः २०७० फागुनमा पन्जाब–हरियाणा उच्च अदालतले अपहरणमा संलग्नताको अभियोगबाट सफाइ दियो। सीबीआईले प्रमाण दिन नसकेको आधारमा निर्दोष ठहरिए। तर सानो हतियार सम्बन्धी आरोपमा जरिवाना तिरेर २०७१ वैशाखमा रिहा भए। जेलका साथीहरूले पैसा जुटाएर जरिवाना तिरिदिए। रिहा हुँदा कोही लिन आएन। उनी एक्लै नेपाल फर्किए। स्वास्थ्य जीर्ण भइसकेको थियो – मधुमेह, अल्सर, युरिक एसिड, छाती दुख्ने, खुट्टा कमजोर। उमेरभन्दा निकै बूढो देखिन्थे। जन्मथलो पुग्दा बाबु अशक्त, भाइहरू टाढा। काठमाडौँमा तीर्थव्रत गरे, मस्जिद डुले, तर दुःख कम भएन।
यो घटनामा भूपालमान एक्ला नेपाली थिएनन्। इलामका गोविन्द मैनालीले पनि जापानमा १५ वर्ष जेल बसेर सफाइ पाए र करोडौँ क्षतिपूर्ति पाए। तर भूपालमानलाई कसैले साथ दिएन – न परिवार, न मानव अधिकारवादी, न सरकार। उनी गुमनाम जीवन बिताइरहेका छन्। भारतमा संविधानको धारा २१ अनुसार निर्दोष जेल बसाइबापत क्षतिपूर्ति माग्न सकिने प्रावधान छ, तर उनले पाएनन्। पैसा र सहयोग नहुँदा मुद्दा अगाडि बढाउन सकेनन्।
यो कथा राज्यको अन्याय, प्रहरी यातना र समाजको बेवास्ताको उदाहरण हो। निर्दोष व्यक्तिको जीवन बर्बाद भयो, तर न्यायको आवाज उठेन। भूपालमानको पीडा आज पनि उस्तै छ – शरीर र मन दुवै घाइते। उनको एक मात्र आशा थियो क्षतिपूर्ति, तर त्यो पनि पूरा भएन। यस्ता घटनाले न्याय प्रणालीको कमजोरी उजागर गर्छ। निर्दोषलाई यातना दिने र प्रमाण नपुगेपछि छोड्ने मात्र पर्याप्त हुँदैन, क्षतिपूर्ति अनिवार्य हुनुपर्छ। भूपालमान जस्ता पीडितहरूको कथा बिर्सनु हुँदैन, यो मानव अधिकारको लडाइँ हो।
