उड्डयन क्षेत्रमा नयाँ क्रान्ति: गार्मिनको 'अटोल्याण्ड' प्रविधिले ल्यायो पाइलटबिना नै सुरक्षित अवतरणको भविष्य

काठमाडौं - उड्डयन जगतमा एउटा यस्तो प्रविधिको विकास भएको छ, जसले पाइलट बिरामी परेमा वा होस गुमाएमा पनि विमानलाई सुरक्षित रूपमा जमिनमा ओराल्न सक्छ। प्रविधि क्षेत्रको दिग्गज कम्पनी 'गार्मिन'ले विकास गरेको 'इमर्जेन्सी अटोल्याण्ड'  प्रणालीले हालैका दिनहरूमा उड्डयन सुरक्षाको परिभाषा नै बदलिदिएको छ।  यो प्रविधि केवल एउटा सफ्टवेयर अपडेट मात्र होइन, बरु यो पूर्णतः स्वायत्त उडान  तर्फको एउटा ठूलो फड्को हो।

द एयर करेन्ट का अनुसार, गार्मिनको यो प्रणालीले विमानलाई आफैं चलाउने, मौसम र भूगोलको विश्लेषण गर्ने, एयर ट्राफिक कन्ट्रोल सँग संवाद गर्ने र अन्त्यमा विमानलाई धावनमार्गमा सुरक्षित अवतरण गराएर इन्जिनसमेत बन्द गरिदिने क्षमता राख्छ।  के हो गार्मिन अटोल्याण्ड? गार्मिन अटोल्याण्ड एउटा यस्तो सुरक्षा प्रणाली हो, जुन विशेष गरी आपतकालीन अवस्थाका लागि डिजाइन गरिएको छ। यदि विमानको पाइलट कुनै कारणवश (जस्तै हृदयघात, अक्सिजनको कमी वा अन्य स्वास्थ्य समस्या) विमान उडाउन असमर्थ भएमा, यो प्रणाली सक्रिय हुन्छ। यो प्रणाली विमानको ककपिटमा रहेको एउटा विशेष रातो बटन थिचेर वा कतिपय अवस्थामा पाइलटले विमान नियन्त्रण नगरेको खण्डमा आफैं सक्रिय हुन सक्छ।

यो प्रणाली मुख्यतया सानो आकारका निजी र व्यावसायिक विमानहरूमा प्रयोग गर्न सुरु गरिएको छ। पाइपर एम६००  र सिरस भिजन जेट  जस्ता विमानहरूमा यो प्रविधि पहिलो पटक जडान गरिएको थियो।  यसले कसरी काम गर्छ?  गार्मिन अटोल्याण्डको कार्यविधि अत्यन्तै जटिल तर प्रभावकारी छ। यसका मुख्य चरणहरू निम्न रहेका छन्:  १. सक्रियता (Activation): विमानमा रहेका यात्रुले ककपिटको छत वा ड्यासबोर्डमा रहेको 'अटोल्याण्ड' बटन थिचेपछि यो प्रणाली सक्रिय हुन्छ। यदि पाइलटले लामो समयसम्म विमानको कन्ट्रोलमा कुनै प्रतिक्रिया दिएन भने विमानको कम्प्युटरले पाइलट बेहोस भएको आशंका गरी आफैं पनि यो प्रणाली सुरु गर्न सक्छ।  २. गन्तव्यको छनोट: प्रणाली सक्रिय हुनासाथ विमानको 'मस्तिष्क' (Avionics) ले तुरुन्तै वरपरका विमानस्थलहरूको खोजी गर्छ। यसले विमानको बाँकी रहेको इन्धन, धावनमार्गको लम्बाइ, वरपरको मौसम, हावाको गति र पहाड वा अन्य अवरोधहरूको विश्लेषण गर्छ। यसले केवल ५ सेकेन्डभन्दा कम समयमा सबैभन्दा उपयुक्त विमानस्थल छनोट गर्छ।  ३. संवाद र सूचना (Communication): विमानले आफैं एयर ट्राफिक कन्ट्रोललाई आपतकालीन सन्देश (Mayday) पठाउँछ। यसले रेडियो फ्रिक्वेन्सीमार्फत आफ्नो स्थान, पाइलटको अवस्था र कुन विमानस्थलमा अवतरण गर्न लागेको हो भन्ने जानकारी स्वचालित आवाजमा दिन्छ।  ४. स्वायत्त उडान (Autonomous Flight): विमानले आफ्नो गति र उचाइ आफैं मिलाउँछ। यदि बाटोमा पहाड परेमा यसले उचाइ बढाउँछ र सुरक्षित रुट तय गर्छ। यसले विमानको गियर (पाङ्ग्रा) र फ्ल्याप्सहरू पनि उचित समयमा आफैं बाहिर निकाल्छ।  ५. अवतरण र अन्त्य (Landing and Shutdown): धावनमार्गमा पुगेपछि यसले अत्यन्तै सटीक रूपमा विमानलाई अवतरण गराउँछ। अवतरणपछि यसले ब्रेक लगाउँछ र विमान रोकेपछि इन्जिन आफैं बन्द गरिदिन्छ ताकि उद्धारकर्मीहरू सुरक्षित रूपमा विमानभित्र छिर्न सकून्। 

उड्डयन क्षेत्रका लागि यो किन महत्त्वपूर्ण छ?

विगतमा धेरै यस्ता हवाई दुर्घटनाहरू भएका छन् जहाँ पाइलट बेहोस हुँदा विमान कतै ठोकिन पुगेको छ। गार्मिनको यो प्रविधिले यस्ता 'पाइलट इन्क्यापासिटेसन'का घटनाहरूमा मृत्युदर शून्यमा झार्ने लक्ष्य राखेको छ।विशेषज्ञहरूका अनुसार, यो प्रविधिले यात्रुहरूमा आत्मविश्वास बढाएको छ। अब निजी विमानमा यात्रा गर्नेहरूलाई यो थाहा छ कि यदि पाइलटलाई केही भइहाल्यो भने पनि विमानमा रहेको 'डिजिटल को-पाइलट' ले उनीहरूको ज्यान जोगाउनेछ।  यति ठूलो सफलताका बाबजुद पनि केही चुनौतीहरू छन्।

ठूला व्यावसायिक यात्री विमानहरू (जस्तै बोइङ वा एयरबस) मा यो प्रविधि लागू गर्न अझै समय लाग्नेछ। ठूला विमानस्थलको ट्राफिक व्यवस्थापन र धेरै यात्रीहरूको सुरक्षाको जिम्मेवारी एउटा कम्प्युटरलाई दिनुअघि अझै धेरै परीक्षण र नियमनकारी स्वीकृति आवश्यक पर्छ।तर, गार्मिनको यो कदमले भविष्यमा विमानहरू पूर्णतः पाइलटबिना नै उड्ने आधार तयार पारिदिएको छ। प्रविधि क्षेत्रका विश्लेषकहरू भन्छन्, "गार्मिनले भविष्यको उड्डयन कस्तो हुन्छ भन्ने झलक आजै देखाइदिएको छ।"गार्मिन अटोल्याण्ड केवल एउटा विलासी सुविधा मात्र नभई यो एउटा जीवनरक्षक प्रविधि हो। यसले आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स र अटोमेसनलाई मानव सुरक्षासँग कसरी जोड्न सकिन्छ भन्ने उत्कृष्ट उदाहरण पेश गरेको छ। "द एयर करेन्ट" ले उल्लेख गरेझैं, गार्मिन अहिले 'ब्लिडिङ एज' अर्थात् प्रविधिको सबैभन्दा अग्रपंक्तिमा उभिएको छ, जसले उडानलाई पहिलेभन्दा धेरै गुणा सुरक्षित बनाएको छ।