वैकल्पिक शक्ति एक हुनुपर्ने विषयमा छलफल:नेपाली राजनीतिमा नयाँ उत्साह

पछिल्लो समय नेपाली राजनीतिमा नयाँ आशा र उत्साह देखिन थालेको छ। खासगरी राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सभापति रवि लामिछाने र काठमाडौं महानगरपालिकाका मेयर बालेन शाहबीच भएको लामो भेटवार्ताले युवापुस्तामा चिनिने “जेनजी” समूहलाई निकै उत्साही बनाएको छ। लामो समयदेखि वैकल्पिक राजनीतिक शक्तिहरू एक ठाउँमा आउनुपर्छ भन्ने आवाज उठाउँदै आएका जेनजीहरूका लागि यो भेटलाई ठूलो सम्भावनाको संकेतका रूपमा हेरिएको छ। पुराना दल र पुराना नेताबाट आजित भइसकेका नागरिकका लागि यो संवादले राजनीतिमा केही नयाँ हुन सक्ने आशा जगाएको देखिन्छ।

रवि लामिछाने र बालेन शाहबीच भएको भेट सामान्य शिष्टाचार भेट मात्र थिएन। करिब सात घण्टा लामो छलफल भएको र त्यसमध्ये झन्डै पाँच घण्टा दुई जनाबीच एक्लाएक्लै गम्भीर संवाद भएको बताइन्छ। भेटपछि उनीहरू एउटै गाडीमा बाहिरिनु पनि राजनीतिक रूपमा अर्थपूर्ण मानिएको छ। यही घटनाले “वैकल्पिक शक्ति अब साँचिकै एक हुन लागेको हो कि ?” भन्ने प्रश्नलाई थप बल दिएको छ। जेनजी समूहका धेरै अगुवाहरूले यसलाई सकारात्मक मोडका रूपमा लिएका छन्।

जेनजी आन्दोलनका अगुवा सुदन गुरुङका अनुसार यो भेटले आफूहरूलाई निकै आशावादी बनाएको छ। उनले लामो समयदेखि रवि लामिछाने, बालेन शाह र ऊर्जामन्त्री कुलमान घिसिङजस्ता पात्रहरू एक ठाउँमा आउनुपर्छ भनेर पहल गर्दै आएको बताएका छन्। उनका अनुसार देशको राजनीति बदल्न यी तीनै पात्रहरू मिल्न सके भने ठूलो प्रभाव पर्न सक्छ। उनले खुलेरै “अब कुलमान घिसिङ पनि जोडिन पाए झन् राम्रो हुन्छ” भन्ने धारणा राखेका छन्। जेनजीहरूका लागि यी पात्रहरू पुराना दलभन्दा फरक सोच, फरक शैली र फरक साहस बोकेका व्यक्तित्वका रूपमा हेरिन्छन्।

सुदन गुरुङले आफूले मात्र हैन, धेरै युवाहरूको दबाब, पहल र सहजीकरणका कारण अहिले यस्तो वातावरण बनेको बताएका छन्। उनले नख्खु कारागारमै पुगेर रवि लामिछानेलाई भेटी वैकल्पिक शक्ति एक हुनुपर्ने विषयमा छलफल गरेको कुरा पनि सार्वजनिक भइसकेको छ। त्यतिबेला रविबाट सकारात्मक संकेत पाएको र जेलमुक्त भएपछि पनि संवादलाई निरन्तरता दिन सहमत भएको उनको दाबी छ। यही कारणले अहिले रवि–बालेन भेटलाई जेनजीहरू आफ्नो लामो प्रयासको परिणामका रूपमा पनि हेरेका छन्।

जेनजीहरूको भनाइमा यदि रवि लामिछाने, बालेन शाह र कुलमान घिसिङ एक ठाउँमा आए भने आफूहरू पनि सोही राजनीतिक शक्तिमा आबद्ध हुन सक्ने सम्भावना उच्च छ। उनीहरू केवल व्यक्तिको पछि लाग्न चाहँदैनन्, तर विचार, एजेन्डा र प्रतिबद्धतामा स्पष्टता भए साथ दिन तयार छन्। खासगरी प्रधानमन्त्रीको रूपमा बालेन शाह उपयुक्त हुन सक्ने चर्चा पनि जेनजी वृत्तमा चलेको छ। कतिपयले रवि लामिछानेमाथि रहेका विभिन्न कानुनी विवादका कारण नेतृत्वमा बालेन उपयुक्त हुने तर्क पनि गरेका छन्।

यो पहिलो पटक होइन जब जेनजी समूहहरूले वैकल्पिक शक्तिलाई एक बनाउन प्रयास गरेका छन्। जेनजी आन्दोलन सुरु भएदेखि नै कुलमान घिसिङ, बालेन शाह, रवि लामिछाने, सुमना श्रेष्ठ, सागर ढकालजस्ता व्यक्तिहरूलाई एउटै राजनीतिक मञ्चमा ल्याउने प्रयास हुँदै आएको थियो। उज्यालो नेपाल पार्टी गठन हुनुअघि पनि सबैलाई मिलाएर “नेपाल जनसेवा पार्टी” नाममा अघि बढ्ने लगभग सहमति भइसकेको थियो। तर अन्तिम समयमा नाम र केही आन्तरिक विषयमा सहमति नजुट्दा त्यो प्रयास सफल हुन सकेन।

त्यसपछि पनि जेनजी समूहहरू विभिन्न धारमा विभाजित भए तापनि संवादको प्रयास भने रोकिएन। कतिपय बालेनलाई केन्द्रमा राखेर पार्टी बनाउने पक्षमा थिए, कतिपय कुलमानलाई नेतृत्वमा देख्न चाहन्थे। जेनजी फ्रन्ट, जेनजी मुभमेन्ट अलायन्सलगायतका समूहहरूबीच पटक–पटक छलफल भए पनि ठोस निचोड निस्कन सकेको थिएन। यहीबीच अचानक कुलमान घिसिङ र बालेन शाहको संयुक्त फोटो सार्वजनिक भयो, जसले फेरि नयाँ तरंग ल्यायो।

जेनजी फ्रन्टका अगुवा युजन राजभण्डारीका अनुसार वैकल्पिक शक्तिबीच संवाद सुरु हुनु नै सकारात्मक संकेत हो। देशलाई अहिले बलियो वैकल्पिक शक्ति चाहिएको बेला प्रमुख पात्रहरू छलफलमा बस्नुले आम नागरिकमा आशा जगाएको उनको भनाइ छ। तर उनले केवल भावनामा होइन, दीर्घकालीन सोचका साथ अघि बढ्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्। विचार, सिद्धान्त र कार्ययोजनामा स्पष्टता नभए नयाँ शक्ति पनि पुरानोजस्तै हुन सक्ने चेतावनी उनको छ।

युजनका अनुसार यदि नयाँ गठबन्धन वा पार्टी बन्छ भने त्यसले जेनजी आन्दोलनका माग, युवाको सहभागिता र सरकारसँग भएका सम्झौताहरूलाई गम्भीरतापूर्वक कार्यान्वयन गर्नुपर्छ। त्यस्ता आधारहरू पूरा भए मात्र आफूहरू जोडिने–नजोडिने निर्णय गर्ने उनले बताएका छन्। अहिलेका लागि संवाद सुरु हुनु नै सुखद पक्ष भएको उनको निष्कर्ष छ।

जेनजी अगुवा साङ्केन राई भने केही सतर्क दृष्टिकोण राख्छिन्। उनका अनुसार अहिले नै धेरै आशावादी भएर निष्कर्षमा पुग्नु हतार हुन्छ। उनले रवि र बालेन दुवै लोकप्रिय पात्र भए पनि उनीहरूको कार्यशैली, आचरण र लोकतान्त्रिक मूल्यप्रतिको प्रतिबद्धता हेरेर मात्र मूल्यांकन गर्नुपर्ने बताएकी छन्। विशेष गरी बालेन शाहको कडा र कहिलेकाहीँ विवादास्पद शैली लोकतान्त्रिक व्यवस्थामा कति उपयुक्त छ भन्ने प्रश्न उठाउनु जरुरी रहेको उनको धारणा छ।

यद्यपि साङ्केनले पुराना दलका पुरानै नेताहरू सत्तामा फर्कनुभन्दा यो वैकल्पिक प्रयास केही राम्रो विकल्प भएको स्वीकारेकी छन्। राम्रो काम गरे समर्थन गर्ने र गलत गरे आलोचना गर्ने आफ्नो अडान रहेको उनको स्पष्ट भनाइ छ। यही सोच धेरै जेनजी युवामा देखिन्छ—अन्धसमर्थन होइन, जिम्मेवार समर्थन।

जेनजी अगुवा खेमराज साउदका अनुसार आम नागरिकले आशा गरेका पात्रहरू एक ठाउँमा आउन संवाद थालेको विषयले आफूहरूलाई निकै उत्साहित बनाएको छ। उनले यी शक्तिहरूले जेनजी आन्दोलनका माग र भावनालाई खुलेर स्वीकार गरिरहेको देखिएकाले थप आशा पलाएको बताए। उनका अनुसार नयाँ शक्ति एक भएपछि पुराना राजनीतिक शक्तिलाई चुनौती दिन सकिने सम्भावना बढेको छ।

साउदले स्पष्ट रूपमा “अब कुलमान घिसिङलाई पनि यो प्रक्रियामा ल्याउनुपर्छ” भन्दै दबाब दिइरहेको बताएका छन्। यदि तीनै शक्ति एक ठाउँमा आए भने आफूहरू पनि त्यसमा जोडिन तयार रहेको उनको भनाइ छ। तर शर्त एउटै छ—जेनजी आन्दोलन र सरकारबीच भएका सम्झौताहरूलाई इमानदारीपूर्वक कार्यान्वयन गर्नुपर्छ।

समग्रमा हेर्दा, रवि लामिछाने र बालेन शाहबीचको भेटले नेपाली राजनीतिमा नयाँ बहस, नयाँ अपेक्षा र नयाँ ऊर्जा थपेको छ। यो प्रयास सफल हुन्छ कि हुँदैन, अहिले नै भन्न सकिने अवस्था छैन। तर संवाद सुरु हुनु, पुराना घेराबन्दीहरू तोड्ने प्रयास हुनु र युवाहरूले दबाब सिर्जना गर्नु आफैंमा ठूलो परिवर्तनको संकेत हो। यदि विचार, सिद्धान्त र जनताको अपेक्षालाई केन्द्रमा राखेर यी वैकल्पिक शक्तिहरू एक हुन सके भने नेपाली राजनीतिमा नयाँ अध्याय सुरु हुन सक्छ। असफल भए पनि कम्तीमा नागरिकले फेरि प्रश्न गर्न, दबाब दिन र विकल्प खोज्न थालेका छन्—र यही नै लोकतन्त्रको सबैभन्दा ठूलो शक्ति हो।