प्रलोपा संरक्षक बाबुराम रास्वपातर्फ : चुनावी प्रभाव र रणनीति

डा. बाबुराम भट्टराईले आज गोर्खा–२ बाट आफ्नो उम्मेदवारी फिर्ता लिएको घोषणा गर्दै करिब १२ मिनेट लामो भिडियो सन्देश जारी गरे। उनले आफ्नै शब्दमा स्पष्ट रूपमा कुनै पार्टीलाई समर्थन गर्ने कुरा भने खुलेर भनेका छैनन्, तर उनका अभिव्यक्तिहरू र स्रोतहरूले संकेत गर्छन् कि उनी राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) तर्फ झुकिरहेका छन्। उम्मेदवारी फिर्ता गर्ने निर्णयमा उनी नयाँ–पुराना विभिन्न दलका नेता र साथीहरूको सुझाव, देशको वर्तमान राजनीतिक अस्थिरता र चुनावी प्रतिस्पर्धामा नलाग्ने विचारबाट प्रभावित भएका देखिन्छन्। उनले आफ्नो वक्तव्यमा भनेका छन् कि संसद बाहिर रहँदै विभिन्न दलहरूलाई सल्लाह र सहयोग गर्ने र देशको आवश्यक पर्दामा अभिभावकीय भूमिका निर्वाह गर्ने उपयुक्त हुन्छ भन्ने मित्रहरूको आग्रहअनुसार उनले मनोनयन पत्र फिर्ता लिएका हुन्।यसरी उनले प्रत्यक्ष रूपमा रास्वपालाई समर्थन गर्ने कुरा भने खुलासा गरेका छैनन्, तर तथ्यांक, स्रोत र घटनाक्रमले देखाउँछ कि रास्वपाका नेतृत्वसँग अन्डरस्ट्याण्डिङ भइसकेको छ। विशेष गरी डा. स्वर्णिम वाग्लेले सामाजिक सञ्जालमा डा. भट्टराईलाई उम्मेदवारी फिर्ता लिएर रास्वपालाई सघाउन आह्वान गरेका थिए। उनको स्टाटस र भट्टराईको भिडियो वक्तव्यको समयको निकटता (१६ मिनेटको अन्तर) सामान्य संयोग भन्दा बढी राजनीतिक समझदारीको संकेत दिन्छ।

रास्वपा उच्च स्रोतका अनुसार सभापति रवि लामिछाने र उपसभापति डा. वाग्लेले फोनमार्फत डा. भट्टराईसँग संवाद गरी उम्मेदवारी फिर्ता लिन र आफ्ना उम्मेदवारलाई सहयोग गर्न आग्रह गरेका थिए। यो आग्रह स्वीकार गरेर उनले आफ्नो उम्मेदवारी फिर्ता लिएको बुझिन्छ। स्रोतले यसो पनि बताएका छन् कि डा. भट्टराईले भविष्यमा गोरखा–२ मात्रै नभई देशभरका रास्वपा उम्मेदवारहरूलाई सहयोग गर्ने संभावना राखेका छन्।डा. भट्टराईको राजनीतिक यात्रा हेर्दा उनी स्थिर राजनीतिक भूमिकामा रहन कठिन भएको देखिन्छ। २०७९ मा उनले संसदीय चुनावमा भाग नलिने र कुनै कार्यकारी पद नलिने घोषणा गरेका थिए। त्यसपछि उनले प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी (प्रलोपा) को संरक्षक भएर केही समय अघि गोर्खा–२ बाट चुनाव लडेका हुन्। उनको उम्मेदवारी फिर्ता गर्दा उनले प्रलोपा छोडेका छैनन्, तर स्रोत अनुसार उनी प्रलोपा बाट ठूलो प्रभाव र चुनावी सम्भावना नदेखेका छन्।

राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार, बाबुरामको निर्णय केवल चुनावी रणनीति मात्र होइन, भविष्यमा राजनीतिक भूमिका र प्रभावको पुनःस्थापनासँग सम्बन्धित छ। उनी रास्वपासँग अब सहकार्य गर्ने सम्भावना राख्छन्, तर अझै केही वैचारिक सन्देह छन्। विशेष गरी रास्वपाको संघीयता र पार्टी दृष्टिकोणसँग मेल खाने कि नपर्ने बारेमा भट्टराई सतर्क छन्।डा. भट्टराईको राजनीतिक यात्रा निरन्तर आरोह–अवरोहले भरिएको छ। माओवादीबाट अलग भएर नयाँ शक्ति पार्टी गठन, त्यसपछि समाजवादी पार्टी र जसपा/नेसपा मार्फत विभिन्न राजनीतिक एकता–विभाजनहरू, र प्रलोपाको संरक्षक पदमा रहनु उनका राजनीतिक उतार–चढावका उदाहरण हुन्। उनको पार्टीले चुनावमा ठूलो प्रभाव पार्न सकेको छैन। २०७२ सालमा संविधान जारी हुनु अघि र पछि उनले देखाएका अतिवादी विचार, भारतको दबाबसँग सम्बन्धित विवाद, र माओवादी पार्टीसँगको दूरीले उनको लोकप्रियता अस्थायी रूपमा घटाएको थियो।राजनीतिक विश्लेषकहरू भन्छन् कि बाबुराममा दुई विशेष गुण सधैं प्रशंसनीय छन्: सादगी र त्याग। यी लक्षण नेपाली राजनीतिमा दुर्लभ छन्। तर, वर्तमान अवस्थामा उनको राजनीतिक प्रभाव सिमित देखिन्छ। उनी सीपी मैनाली वा चित्रबहादुर केसी जस्ता थोरै व्यक्तिगत ब्रान्ड बोकेको ‘पुरातात्त्विक कम्युनिष्ट नेता’ को छविमा परिणत भएका छन्।

गोर्खा–२ मा बाबुरामको उम्मेदवारी फिर्ता भएपछि रास्वपाका उम्मेदवारहरूलाई राहत मिल्ने देखिन्छ। रास्वपा महासचिव कवीन्द्र बुर्लाकोटीले पनि उक्त परिस्थिति सहज भएको बताएका छन्। स्रोत अनुसार, बाबुराम रास्वपाको नेतृत्वमा बन्ने सम्भावित सरकारमा सल्लाहकारको भूमिकामा रहने छन्। यद्यपि, रास्वपाले कुनै पनि पद वा राष्ट्रपतिको आश्वासन दिएका छैनन्।बाबुरामको राजनीतिक निर्णयहरू ऐतिहासिक दृष्टिकोणले हेर्दा स्थिरता र प्रभाव कायम राख्ने रणनीति हुन्। उनी अब वैकल्पिक शक्ति निर्माण वा स्वतन्त्र भूमिका भन्दा रास्वपासँग सहकार्यमा केन्द्रित छन्। यसरी हेर्दा उनका वर्तमान कदमहरू केवल व्यक्तिगत राजनीतिक इच्छाशक्ति मात्र होइन, देशको राजनीतिक सन्दर्भ र दलहरूको परिस्थिति अनुरूप भएका छन्।निष्कर्षमा, डा. बाबुराम भट्टराईको गोर्खा–२ बाट उम्मेदवारी फिर्ता लिने निर्णय, रास्वपा तर्फ सैद्धान्तिक झुकाव र सहयोगको संकेत दिने राजनीतिक चाल हो। उनी प्रलोपा संरक्षक बनेका भए पनि वास्तविक प्रभाव कम भएको कारण रास्वपा तर्फको सहकार्य रणनीतिक रुपमा व्यवहारिक देखिन्छ। उनको राजनीतिक यात्रा उतार–चढाव, वैचारिक संघर्ष र नेतृत्व भूमिका बुझेपछि नेपाली राजनीतिमा उनी अझै प्रभावकारी, तर सीमित भूमिकामा रहेका नेता हुन्।