न्यारोबडी विमान ग्राउन्डेड, नेपाल वायुसेवा अन्तर्राष्ट्रिय उडान अस्तव्यस्त

नेपाल वायुसेवा निगमका दुवै न्यारोबडी जहाज हाल ग्राउन्डेड भएपछि निगमको अन्तर्राष्ट्रिय उडान तालिका पुस अन्तिम सातायता गम्भीर रूपमा अस्तव्यस्त बनेको छ। निगमसँग हाल चार वटा जहाज छन् — दुई न्यारोबडी र दुई वाइडबडी। तर दुवै न्यारोबडी एकैसाथ उडानबाट बाहिरिएपछि निगमले नियमित रूपमा सञ्चालन गर्दै आएको अन्तर्राष्ट्रिय उडानमा ठूलो असर परेको छ।‘सगरमाथा’ नामक न्यारोबडी विमान शुक्रबार राति बैंककबाट काठमाडौं फर्कँदै गर्दा प्राविधिक समस्याका कारण ग्राउन्डेड भयो। यसले चीनको ग्वाङझाउ जाने उडानमा रहेको १०५ यात्रुलाई अन्तिम समयमा विमानस्थलबाट होटल फर्कन बाध्य बनायो। यात्रुहरू चेक–इन पछि पनि विमानस्थलको प्रतीक्षा कक्षमा बसिरहेको अवस्थामा उडान रद्द गरिएको जानकारी पाएपछि आक्रोशित बने। उक्त घटना भिडियोमा कैद भई सामाजिक सञ्जालमा व्यापक रूपमा फैलिएको छ।उडान रद्दका क्रममा निगमका कर्मचारीमाथि दुर्व्यवहार तथा हातपातसमेत भएका छन्। चीनतर्फको उडान रद्द हुँदा निगमका सिफ्ट इन्चार्ज विजय अधिकारीमाथि विमानस्थल प्रहरीकै अगाडि हातपात भएको थियो। निगमका अन्य प्राविधिकहरूलाई समेत यात्रु व्यवस्थापन र सूचना दिन गाह्रो भएको बताइएको छ।

सगरमाथा विमान ग्राउन्डेड भएपछि अर्को न्यारोबडी विमान ‘लुम्बिनी’ पनि इन्जिन प्रतिस्थापनको लागि इजरायल पुगेकाले दुवै न्यारोबडी जहाज एकैसाथ सञ्चालनबाट बाहिरिएका थिए। यस कारण निगमले २६ पुसमा बैङलुरु, २९ पुसमा हङकङ, ३० पुसमा बैंकक र दुबईका उडान रद्द गर्नुपरेको छ।निगमका प्रबन्धकका अनुसार, उक्त उडान रद्द हुँदा दुईतर्फी गरी कम्तीमा १ हजार यात्रुको व्यापार गुम्न पुग्यो। आर्थिक हिसाबले यो निगमका लागि ठूलो क्षति हो। प्राविधिक र संचालन खर्चमा घाटा थपिएपछि निगमलाई करिब १० करोड रुपैयाँको नोक्सानी भएको बताइएको छ। यसअघि नै निगममाथि ५२ अर्ब रुपैयाँ ऋणभार रहेको अवस्था छ, जसमा जहाज खरिद र मर्मतसम्बन्धी ऋण पनि समावेश छ।चीनतर्फ जाने यात्रुहरूलाई निगमले १२ घण्टापछि शनिबार मात्रै उडान गरायो। ग्वाङझाउमा १३० यात्रुलाई निगमकै खर्चमा होटलमा राख्नुपरेको थियो। त्यसैगरी हङकङ जानुपर्ने ८८ र फर्कनुपर्ने ७६ यात्रुको टिकट रकम पूर्ण रूपमा फिर्ता गरिएको निगमले जनाएको छ।यसैबीच, शनिबार दिउँसो दिल्ली उड्नुपर्ने वाइडबडी विमान साँझ ७ बजे मात्र उड्दा २२६ यात्रु कम्तीमा ७ घण्टा विमानस्थलमा अलपत्र परे। दिल्लीबाट नेपाल फर्किनुपर्ने २०५ यात्रुले पनि उस्तै कठिनाई भोग्नुपरेको थियो। निगमका प्राविधिक प्रवक्ता देवेन्द्र पुनका अनुसार बिग्रिएको सगरमाथा विमान तीन दिनमा मर्मत गरी आइतबार दिउँसो २ बजे मुम्बई उडानमा पठाइएको थियो।इजरायल पुगेको अर्को न्यारोबडी विमान सोमबार मात्रै नेपाल फर्कने तालिका रहेको महाप्रबन्धक अमृतमान श्रेष्ठले जानकारी दिनुभएको छ। उक्त विमान आएपछि निगमका १० गन्तव्यको उडान तालिका सुधार हुने प्रवक्ता पुनले बताउनुभयो। न्यारोबडी विमान नचलेपछि निगमले बाध्य भएर जापानलगायत लामो दूरीमा उड्ने दुवै वाइडबडी विमान छोटो दूरीका उडानमा प्रयोग गर्नुपरेको छ। यसले वाइडबडी इन्जिनमा गम्भीर दबाब सिर्जना भएको निगमका इन्जिनियरहरूले बताउँछन्।

वाइडबडी विमानको कुल उडान साइकल ६ हजार हुने निगमले जनाएको छ। हाल ‘अल्फा लिमा यान्की’ वाइडबडीमा करिब ५ सय र ‘अल्फा लिमा जुलु’ वाइडबडीमा करिब ८ सय मात्र उडान साइकल बाँकी छ। दुवै विमान अर्को महिना इन्जिन ओभरहलमा जानुपर्ने भएकाले छोटो दूरीमा प्रयोग गर्दा उडान साइकल छिट्टै सकिने र निगमलाई थप आर्थिक घाटा हुने बताइएको छ।निगमले भदौ २०८० मा इजरायली कम्पनीसँग न्यारोबडी विमानका चार इन्जिनको ओभरहल मर्मतसम्बन्धी सम्झौता गरेको थियो। तर इजरायल–हमास युद्धका कारण तीन महिनाभन्दा बढी समय विमान ग्राउन्डेड रह्यो। तत्कालीन अध्यक्ष युवराज अधिकारीले ढिलाइका कारण निगमलाई करोडौं घाटा भएको भन्दै क्षतिपूर्ति माग गर्दा दुवै पक्षबीच विवाद चुलिएको थियो।मर्मतसम्बन्धी सम्झौतामा आकस्मिक परिस्थितिको प्रावधान नहुँदा विवाद चुलियो। निगमले भाडाको इन्जिन राखेर ४० करोड रुपैयाँ अतिरिक्त तिर्नुपरेको थियो। इजरायली कम्पनीले भुक्तानी ढिलाइ भएको भन्दै न्यारोबडी विमान ग्राउन्डेड गर्ने चेतावनीसमेत दिएको थियो। यसपछि प्रधानमन्त्री सुशीला कार्कीले तत्काल हस्तक्षेप गर्दै भुक्तानी व्यवस्थापन गर्न निर्देशन दिइन्।साथै, भुक्तानी विवाद अन्त्य गर्न निगमको नेतृत्व परिवर्तन गरी बोर्ड सदस्य अमृतमान श्रेष्ठलाई महाप्रबन्धक नियुक्त गरिएको थियो। निगमका उच्च स्रोतका अनुसार, पहिलो इन्जिन मर्मतमा १ अर्ब ८ करोड, दोस्रो इन्जिन मर्मतमा १ अर्ब ११ करोड र भाडाको इन्जिनमा ३९ करोड गरी ३ अर्ब ३० करोड रुपैयाँ भुक्तानी गरिएको छ।

हाल निगमले न्यारोबडी विमानको मर्मत पूरा भएपछि अन्तर्राष्ट्रिय उडान तालिकामा क्रमशः सुधार ल्याउने योजना बनाएको छ। तर दुवै वाइडबडी विमान छोटो दूरीमा प्रयोग गर्दा इन्जिनमा दबाब बढ्ने, उडान साइकल चाँडै सकिने र निगमलाई थप आर्थिक नोक्सानी हुने चुनौती कायमै छ। यसले निगमको वित्तीय अवस्था र अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिष्ठामा दीर्घकालीन असर पार्न सक्ने विश्लेषकहरूले औँल्याएका छन्।निगमको यस स्थिति नेपाल वायुसेवा निगमका लागि चुनौतीपूर्ण बनेको छ। यात्रुहरूको असन्तुष्टि, उडान रद्द, आर्थिक घाटा र इन्जिन मर्मतका जटिलता सबैले निगमको संचालनमा ठूलो दबाब सिर्जना गरेका छन्। विशेषज्ञहरूले निगमलाई दीर्घकालीन रणनीति निर्माण, वैकल्पिक विमान व्यवस्थापन र अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारीमा सुधार आवश्यक रहेको सुझाव दिएका छन्।