हर्मुज बन्द, तेल आपूर्ति जारी: अमेरिकाको रहस्यमय ‘डार्क फ्लीट’ अपरेसन सार्वजनिक

हर्मुज जलडमरूमध्यमा बढ्दो तनाव र इरान–अमेरिका टकरावबीच अमेरिकी नेतृत्वमा सञ्चालन भइरहेको एक अत्यन्त गोप्य तेल आपूर्ति नेटवर्क सार्वजनिक भएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्था रॉयटर्सको अनुसन्धानअनुसार अमेरिकाले ड्रोन, समुद्री निगरानी प्रणाली, हेलिकोप्टर तथा विशेष सुरक्षा संयन्त्र प्रयोग गरेर खाडी क्षेत्रबाट विश्व बजारसम्म तेल आपूर्ति निरन्तर राख्ने ‘छायाँ अपरेसन’ सञ्चालन गरिरहेको छ। यो प्रणालीले तेल बोकेका साना ट्यांकरहरूलाई सुरक्षित रूपमा मार्गदर्शन गर्दै विशाल तेलवाहक जहाजसम्म पुर्‍याउने काम गर्छ।

संयुक्त अरब इमिरेट्सको फुजैराह तट र ओमानको सोहार बन्दरगाह नजिक केन्द्रित रहेको यो अभियान मे महिनाको सुरुदेखि सक्रिय छ। उपलब्ध तथ्यांकअनुसार हालसम्म कम्तीमा ११६ जहाज यसमा संलग्न भइसकेका छन् भने जुन ११ मा एकैपटक १७ जोडी ट्यांकरहरूले समुद्रमै तेल स्थानान्तरण गरिरहेका थिए। स्रोतहरूका अनुसार जुन ९ मा इरानले खसालेको अमेरिकी अपाचे हेलिकोप्टर पनि यही सुरक्षा अभियानसँग सम्बन्धित थियो, यद्यपि अमेरिकी सेनाले तेल स्थानान्तरणमा आफ्नो प्रत्यक्ष संलग्नता अस्वीकार गरेको छ।इरानले हर्मुज जलडमरूमध्यमा दबाब बढाएपछि विश्व ऊर्जा बजारमा ठूलो चुनौती उत्पन्न भएको छ। विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल यही मार्गबाट ओसारपसार हुने भएकाले मार्ग अवरुद्ध हुँदा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्यवृद्धि र आपूर्ति संकट गहिरिएको छ। यही परिस्थितिमा अमेरिकाले वैकल्पिक समुद्री नेटवर्कमार्फत खाडी राष्ट्रहरूको तेल अन्तर्राष्ट्रिय बजारसम्म पुर्‍याउने प्रयास गरिरहेको देखिन्छ।

यस अपरेसनअन्तर्गत जहाजहरूलाई जलडमरूमध्य पुग्नुअघि गोप्य भेटघाट बिन्दुमा बोलाइन्छ। त्यसपछि ट्यांकरहरू निश्चित दूरी कायम गर्दै अगाडि बढ्छन् र अधिकांश समय आफ्नो ट्रान्सपोन्डर प्रणाली बन्द राख्छन् ताकि उनीहरूको गतिविधि सार्वजनिक रूपमा देखिन नपाओस्। अमेरिकी सैन्य ड्रोन र निगरानी प्रणालीले भने जहाजहरूको चालचलन निरन्तर अनुगमन गरिरहेका हुन्छन्। हर्मुज पार गरेपछि साना ट्यांकरहरूले विशाल जहाजहरूमा तेल सार्ने काम गर्छन्, जसका लागि २४ देखि ४० घण्टासम्म समय लाग्न सक्छ।तर यो प्रक्रिया जोखिमरहित भने छैन। रातिको अन्धकारमा बत्ती निभाएर र ट्रान्सपोन्डर बन्द गरेर सञ्चालन गरिने भएकाले समुद्री दुर्घटनाको सम्भावना बढ्छ। साथै, इरानी ड्रोन, गनबोट वा अन्य सैन्य अवरोधको खतरा पनि उत्तिकै रहन्छ। रॉयटर्सले अध्ययन गरेका स्याटेलाइट तस्वीर तथा जहाज ट्र्याकिङ तथ्यांकका आधारमा यस नेटवर्कमार्फत हालसम्म करिब ९ करोड ब्यारेल कच्चा तेल तथा पेट्रोलियम पदार्थ सारिएको अनुमान गरिएको छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार यो कुनै दीर्घकालीन समाधान होइन, बरु असाधारण संकट व्यवस्थापनका लागि अपनाइएको अस्थायी रणनीति हो। अझ रोचक कुरा के छ भने अमेरिकाले अहिले प्रयोग गरिरहेको ‘डार्क फ्लीट’ शैलीको यो प्रणाली विगतमा इरान, रूस, चीन र उत्तर कोरियाले अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्धहरू छल्न प्रयोग गर्ने विधिसँग निकै मिल्दोजुल्दो देखिएको छ। यही कारण यो अपरेसन केवल ऊर्जा आपूर्तिको कथा मात्र नभई बदलिँदो भूराजनीतिक शक्ति सन्तुलन र समुद्री रणनीतिको नयाँ अध्यायका रूपमा पनि हेरिएको छ।