युक्रेनको ड्रोन अनुभव विश्वका लागि पाठ: बेलायतसँग सहकार्य, चीन र अमेरिकाको चासो

युक्रेनले सन् २०२२ देखि निरन्तर रूपमा इरानी मूलका ड्रोन आक्रमण झेल्दै आएको छ। हजारौँ ड्रोनले सहर, ऊर्जा संरचना र सैन्य अड्डामा आक्रमण गरेपछि युक्रेनले तिनलाई खसाल्ने, जाम गर्ने र निस्तेज पार्ने नयाँ–नयाँ प्रविधि विकास गरेको छ। अहिले यही अनुभवलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रयोग गर्ने तयारी गरिएको छ। बेलायती प्रधानमन्त्री कियर स्टार्मरले युक्रेनी विज्ञहरूले खाडी क्षेत्रका देशहरूलाई ड्रोन प्रतिरक्षामा सहयोग गर्ने बताएका छन्।

यसैक्रममा युक्रेनको प्रमुख ड्रोन उत्पादक कम्पनीले बेलायतको मिल्डेनहल सहरमा नयाँ कारखाना स्थापना गरेको छ। उक्त कारखानाले महिनामा करिब एक हजारसम्म मानवरहित हवाई साधन उत्पादन गर्ने लक्ष्य राखेको छ। यस कदमलाई युक्रेन र बेलायतबीचको रक्षा सहकार्य सुदृढ गर्ने महत्वपूर्ण उपलब्धि मानिएको छ।उद्घाटन कार्यक्रममा बेलायतका लागि युक्रेनका राजदूत तथा पूर्व प्रधान सेनापति भालेरी जालुज्नी पनि सहभागी भएका थिए। उनले युक्रेनले युद्धका क्रममा सिकेका प्रविधि र रणनीतिक पाठहरू साझेदारी गर्न तयार रहेको बताए। उनका अनुसार आधुनिक युद्धमा ड्रोनको भूमिका अत्यन्तै निर्णायक बन्दै गएको छ, जसले पारम्परिक हतियार प्रणालीको महत्व घटाउँदै लगेको छ।

युद्धको सुरुआती चरणमा धेरैले यो द्वन्द्व परम्परागत ट्यांक र तोपखानामा केन्द्रित रहने अनुमान गरेका थिए। तर केही वर्षमै युद्धको स्वरूप पूर्ण रूपमा बदलिएको छ। सस्तो तर प्रभावकारी ड्रोन, डिजिटल नक्सा प्रणाली, र तुरुन्तै अनुकूलन हुने सैन्य रणनीतिले युद्धलाई प्रविधि–केन्द्रित बनाएको छ।युक्रेनले रेडियो जामिङबाट जोगिने अप्टिक फाइबर ड्रोन, साना स्मार्ट उपकरणमार्फत तोपखाना निर्देशन प्रणाली, र समुद्री ड्रोन विकास गरेर रूसलाई अप्रत्याशित चुनौती दिएको छ। यसले देखाएको छ कि सीमित स्रोत भए पनि प्रविधि र सृजनशीलताले ठूलो सैन्य शक्तिलाई टक्कर दिन सकिन्छ।यस युद्धको विकासक्रमलाई चीन र संयुक्त राज्य अमेरिका लगायत विश्वका शक्तिशाली राष्ट्रहरूले नजिकबाट अध्ययन गरिरहेका छन्। आधुनिक युद्धमा कृत्रिम बुद्धिमत्ता, वास्तविक समयको डाटा साझेदारी, र स्वचालित प्रणालीको प्रयोग कसरी प्रभावकारी हुन्छ भन्ने विषयमा उनीहरूको विशेष चासो देखिएको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार, युक्रेन युद्धले सैन्य संगठन, आपूर्ति व्यवस्थापन, र निर्णय प्रक्रियामा समेत नयाँ ढाँचा प्रस्तुत गरेको छ। युद्धमैदानमा तत्काल सूचना आदानप्रदान, साना समूहमा सञ्चालन, र प्रविधिको छिटो उत्पादनले भविष्यका युद्धहरू कस्ता हुनेछन् भन्ने संकेत दिएको छ।समग्रमा, युक्रेनले झेलेको कठिन अनुभव अहिले विश्वका लागि पाठ बनेको छ। बेलायतसँगको सहकार्य र नयाँ उत्पादन केन्द्र स्थापनाले युक्रेनको रक्षा उद्योगलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा स्थापित गरेको छ। यससँगै चीन र अमेरिका जस्ता शक्तिशाली देशहरूले पनि यस युद्धबाट प्राप्त प्रविधिगत र रणनीतिक पाठलाई आफ्नो सुरक्षा नीतिमा समावेश गर्ने तयारी गरिरहेका छन्।