अमेरिकामा जन्मिएका बालबालिकालाई नागरिकताको संवैधानिक अधिकार हुन्छ कि हुँदैन भन्ने विषयमा सुनुवाइ गर्न अमेरिकी सर्वोच्च अदालत सहमत

अमेरिकी सर्वोच्च अदालतले अमेरिकामा जन्मिएका केही बालबालिकालाई नागरिकताको संवैधानिक अधिकार हुन्छ कि हुँदैन भन्ने विषयमा सुनुवाइ गर्न सहमति जनाएको छ। यो मुद्दा पूर्वराष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आफ्नो कार्यकालको पहिलो दिन अवैध रूपमा बसेका अभिभावकका सन्तानलाई जन्मसिद्ध नागरिकता नदिने कार्यकारी आदेश जारी गरेपछि सुरु भएको हो, जुन आदेशलाई तल्लो अदालतहरूले रोकिदिएका थिए। सर्वोच्च अदालतमा कहिले बहस हुने भन्ने तय नभए पनि फैसला आउन महिनौँ लाग्नेछ, र यसले अमेरिकाको नागरिकता र ट्रम्पको आप्रवासन नीतिमा गहिरो प्रभाव पार्ने सम्भावना छ।

करीब १६० वर्षसम्म अमेरिकाको संविधानको १४औँ संशोधनले देशभित्र जन्मेको व्यक्तिलाई नागरिकता प्रदान गर्ने सिद्धान्त स्थापना गरेको छ, कूटनीतिज्ञ वा विदेशी सेनाका सदस्यका सन्तानलाई बाहेक। संशोधनले “अमेरिकामा जन्मेका वा प्राकृतिक रूपमा नागरिक बनेका सबै व्यक्ति, यदि उनीहरू अमेरिकी अधिकारक्षेत्रभित्र पर्दछन् भने, नागरिक हुन्” भन्ने प्रष्ट भाषा प्रयोग गर्छ। तर ट्रम्प प्रशासनले "अधिकारक्षेत्रभित्र पर्ने" भन्ने वाक्यांशले देशमा अस्थायी रूपमा बस्ने वा अवैधरूपमा प्रवेश गरेका व्यक्तिका सन्तानलाई छुट्याउने अर्थ दिन्छ भन्ने व्याख्या गर्दै आएको छ।

यसैबीच, अमेरिकन सिभिल लिबर्टीज युनियनका कानूनी निर्देशक सेसिलिया वाङले कुनै पनि राष्ट्रपति १४औँ संशोधनले दिएको जन्मसिद्ध नागरिकताको ग्यारेन्टी परिवर्तन गर्न नसक्ने बताउँदै, डेढ शताब्दीभन्दा बढी समयदेखि अमेरिकामा जन्मिने सबैलाई नागरिक मान्ने परम्परा स्थिर रहेको उल्लेख गरेकी छन्। हाल विश्वका करिब ३० देश मात्र आफ्नो भू-भागमा जन्मिएकालाई स्वचालित नागरिकता प्रदान गर्छन्।

ट्रम्पको आदेशविरुद्ध दायर मुद्दाहरूमा धेरै संघीय न्यायाधीशहरूले उक्त आदेश संविधानविरुद्ध भएको भन्दै रोकेका थिए, र दुई संघीय अपील अदालतले पनि रोक लगाउने निर्णयलाई समर्थन गरेका थिए। पछि ट्रम्पले सर्वोच्च अदालतमा गएका थिए, र गत जुनमा अदालतले तल्लो अदालतहरूले जारी गरेको प्रतिवन्ध आफ्नो अधिकार क्षेत्रभन्दा बाहिर रहेको निर्णय गरेको थियो, तर जन्मसिद्ध नागरिकताको विषयमा भने अदालतले कुनै ठोस टिप्पणी गरेको थिएन।

१४औँ संशोधन अमेरिकी गृहयुद्धपछि मुक्त गरिएका दासहरू र उनका सन्तानको नागरिकताको प्रश्नलाई समाधान गर्न ल्याइएको थियो। अमेरिकी सोलिसिटर जनरल डी. जोन साउरले संशोधनले “नव-मुक्त दास र उनका सन्तानलाई नागरिकता दिनका लागि” बनाइएको हो, न कि अस्थायी रूपमा बस्ने वा अवैध आप्रवासीका सन्तानका लागि भनेर तर्क गर्दै आएका छन्।

सन् २०१६ मा करिब २.५ लाख बच्चा अवैध रूपमा बस्ने अभिभावकबाट अमेरिकामा जन्मिएका थिए, जुन २००७ को तुलनामा ३६% ले घटेको हो। सन् २०२२ सम्ममा अवैध आप्रवासीका अभिभावकबाट जन्मिएका अमेरिकी नागरिकहरूको संख्या १.२ मिलियन पुगेको प्यू रिसर्च सेन्टरले जनाएको छ। साथै, माइग्रेसन पॉलिसी इन्स्टिच्युट र पेन्सिल्भेनिया स्टेट युनिभर्सिटीको शोधअनुसार जन्मसिद्ध नागरिकता हटाइएमा २०४५ सम्ममा अमेरिकामा अवैध जनसंख्या २.७ मिलियनले र २०७५ सम्म ५.४ मिलियनले बढ्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।