रुस-युक्रेन युद्ध समाप्तिका लागि कूटनीतिक प्रयास तीव्र

अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुभियोले रुस-युक्रेन युद्ध समाप्त गर्ने सम्बन्धी सम्झौतामा युक्रेनसँगको वार्ता "उत्पादक" रहेको बताएका छन्, तर "अझै धेरै काम बाँकी छ"। फ्लोरिडामा आइतबार भएको यो बैठकमा युक्रेनी राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्का सचिव रुस्तेम उमेरोभको नेतृत्वमा रहेको प्रतिनिधिमण्डल सहभागी थियो। उमेरोभलाई भर्खरै नियुक्त गरिएको प्रमुख वार्ताकार बनाइएको हो।

अमेरिकी पक्षबाट राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका विशेष दूत स्टिभ विट्कफ र ज्वाइँट Jared कुश्नर पनि उपस्थित थिए। विट्कफ आगामी हप्ता मस्को जान लागेका छन्, जहाँ उनी रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनसँग शान्ति योजनाबारे छलफल गर्नेछन्। कुश्नर, जो ट्रम्पका छोरा-ज्वाइँ हुन्, पनि सम्भवतः मस्कोसँगै जान सक्छन्।यो बैठक दुई हप्तामा भएको तीव्र कूटनीतिक गतिविधिको नवीनतम चरण हो। यसको सुरुवात नोभेम्बर १८ मा लिक भएको २८ बुँदे अमेरिकी शान्ति योजनाबाट भएको थियो। यो योजना युक्रेन र युरोपेली सहयोगीहरूलाई चकित पार्ने गरी रुसको पक्षमा झुकेको देखिएको थियो। रुसले सन् २०२२ को फेब्रुअरी २४ मा युक्रेनमा आक्रमण गरेको थियो, जसले दशौं हजार सैनिक र नागरिकको ज्यान लिइसकेको छ। कम्तीमा ७० लाख शरणार्थी बनेका छन्।

रुभियोले हलान्डेल बीच (मियामीको उत्तरमा) को बैठकमा भने, "यो केवल लडाइँ समाप्त गर्ने शर्तहरू मात्र होइन। यो युक्रेनलाई दीर्घकालीन समृद्धिका लागि तयार पार्ने शर्तहरू पनि हो। हामीले आज यसमा प्रगति गरेका छौं, तर अझै काम बाँकी छ।" उनले युक्रेनी प्रतिनिधिमण्डललाई रुससँगको शान्ति वार्ताको लक्ष्य युक्रेनलाई "स्वतन्त्र, सार्वभौम र समृद्ध" राख्नु रहेको बताए।बैठक सुरु हुँदै गर्दा उमेरोभले अंग्रेजीमा भने, "हामी युक्रेनको भविष्य, सुरक्षा, आक्रमणको दोहोर्याइँ नहुनु, समृद्धि र पुनर्निर्माणबारे छलफल गर्दैछौं। अमेरिका हामीलाई सुन्दैछ, समर्थन गर्दैछ र हामीसँगै काम गर्दैछ।" पछि उनले वार्तालाई "उत्पादक र सफल" भने भने रुभियोले "अत्यन्त उत्पादक र उपयोगी" भने।

आइतबार एयर फोर्स वनमा पत्रकारहरूसँग बोल्दै ट्रम्पले भने, "वार्ता राम्रोसँग अघि बढिरहेको छ, र युद्ध समाप्त गर्ने सम्झौता हुने राम्रो सम्भावना छ।" उनले विट्कफ र सम्भवतः कुश्नरलाई यस हप्ता नै मस्को पठाउने बताएका थिए।सोशल मिडियामा युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेंस्कीले भने, "वार्तामा रचनात्मक गतिशीलता हुनु र सबै मुद्दाहरू खुला रूपमा छलफल हुनु महत्वपूर्ण छ, जसले युक्रेनको सार्वभौमिकता र राष्ट्रिय हित सुनिश्चित गरोस्।" उनले अमेरिका र ट्रम्पप्रतिको प्रयासका लागि धन्यवाद दिए।एक प्रमुख अनसुल्झिएको मुद्दा रुसले कब्जा गरेको वा अन्नेक्स गरेको युक्रेनी भूभागको भाग्य हो। फ्लोरिडा वार्ता "सजिलो थिएन" तर सबैले "रचनात्मक रूपमा समाधान खोज्ने प्रयास गरेका छन्" भन्दै एएफपीलाई एक युक्रेनी स्रोतले बतायो।

जेलेंस्की सोमबार पेरिसमा फ्रान्सेली राष्ट्रपति इम्मानुएल माक्रोंसँग भेट्न जाँदैछन्, जो युक्रेनका मजबुत सहयोगी हुन्।उमेरोभलाई येलेंस्कीका शीर्ष वार्ताकार एन्ड्रिय यर्माकको स्थानमा ल्याइएको हो। यर्माकले शुक्रबार आफ्नो घरमा भ्रष्टाचारविरुद्धको छापामार कारबाहीपछि राजीनामा दिएका थिए। यो छापा ऊर्जा क्षेत्रबाट १० करोड डलरको कमिसन घोटालासँग जोडिएको थियो। यर्माकको राजीनामाले युक्रेनको सरकारमा हलचल मच्चाएको छ, तर जेलेंस्कीले "रुसले हामीलाई गल्ती गर्न चाहन्छ, तर हामीले गर्दैनौं" भनेका थिए।उमेरोभ, जो पूर्वरक्षा मन्त्री पनि हुन्, लाई राष्ट्रिय सुरक्षा तथा रक्षा परिषद्का सचिवबाट वार्ताकार बनाइएको हो। उनी पनि भ्रष्टाचार अनुसन्धानमा सोधपुछमा परेका थिए तर कुनै आरोप लागेको छैन। यसअघि जेनेभामा यर्माकसँग रुभियोले वार्ता गरेका थिए।यो योजनाको लिकले युक्रेन र युरोपेली सहयोगीहरूलाई स्तब्ध बनायो। मूल योजनामा डोनबास क्षेत्रका युक्रेनी नियन्त्रित भागहरू रुसलाई सुम्पिने, युक्रेनी सेनाको आकार ६ लाखमा सीमित गर्ने, नाटो प्रवेश रोक्ने जस्ता रुसी मागहरू थिए। यो योजना अमेरिकी विशेष दूत विट्कफ, कुश्नर र रुसी विशेष दूत किरिल डिमित्रिएभबीच अक्टोबरमा तयार भएको थियो।स्रोतहरूका अनुसार यो मूल रूपमा रुसी दस्तावेजबाट लिइएको थियो। रुभियोले भने यो "अमेरिकी योजना हो जसमा रुसी इनपुट छ"। तर केही अमेरिकी सिनेटरहरूले रुभियोबाट यो रुसी इच्छापत्र हो भनेको दाबी गरे। ट्रम्प प्रशासनले यसलाई अस्वीकार गरेको छ।युक्रेन र सहयोगीहरूको दबाबमा यो योजना संशोधन भएको छ। जेनेभा र फ्लोरिडा वार्तापछि ९ बुँदाहरू काटिएर १९ बुँदे बनेको छ। संवेदनशील मुद्दाहरू जस्तै भूभाग, नाटो र फ्रोजन रुसी सम्पत्ति ट्रम्प र जेलेंस्कीबीच पछि छलफल गर्ने सहमति भएको छ। रुसले यसलाई "पुनर्काम" गर्नुपर्ने बताएको छ।

रुस-युक्रेन द्वन्द्व सन् २०१४ बाट सुरु भएको हो, जब युक्रेनका प्रो-रुसी राष्ट्रपति उखोक्रिदलाई हटाइएपछि रुसले क्रिमिया अन्नेक्स गरेको र पूर्वी युक्रेनमा सशस्त्र विद्रोह समर्थन गरेको थियो। सन् २०२२ को पूर्ण आक्रमणले यसलाई तीव्र बनायो।यी वार्ताले युद्ध समाप्तिको आशा जगाएको छ, तर युक्रेनले भूभाग नछाड्ने अडान राखेको छ। युरोपेली नेताहरूले चाँडै सम्झौता नहुने चेतावनी दिएका छन्। पुटिनले पनि युक्रेनी भूभागको माग दोहोर्याएका छन्।ट्रम्पले यो योजनालाई "फाइन-ट्युन" भएको बताएका छन्। विट्कफको मस्को भ्रमणले नयाँ मोड दिन सक्छ। तर भ्रष्टाचार काण्ड र आन्तरिक दबाबले युक्रेनको कूटनीति जटिल बनेको छ। लगभग चार वर्षको युद्धले दुवै पक्षलाई थकाएको छ, तर शान्तिका लागि अन्तर्राष्ट्रिय प्रयास तीव्र बन्दै गएको छ।