ब्रिक्सले १८५ देशमा नयाँ भुक्तानी प्रणाली सुरु गर्दै : डलरको वर्चस्वलाई चुनौती !
- Nov Tue, 2025
- in ग्लोबल गन्थन
काठमाडौं, मंसिर ४, २०८२ (नोभेम्बर २०, २०२५) । विश्वव्यापी वित्तीय व्यवस्थामा ठूलो परिवर्तनको सुरुवात गर्दै ब्रिक्स (ब्राजिल, रुस, भारत, चीन र दक्षिण अफ्रिका) समूहले आफ्नो नयाँ भुक्तानी प्रणाली 'ब्रिक्स पे' लाई १८५ देशहरूमा विस्तार गर्ने घोषणा गरेको छ । यो प्रणालीले अमेरिकी डलरको एकाधिकारलाई कमजोर पारेर स्थानीय मुद्रामा अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारलाई सहज बनाउने लक्ष्य राखेको छ । डलराइजेसनको अन्त्यतर्फको यो कदमले विश्व अर्थतन्त्रमा बहुपक्षीयता ल्याउने अपेक्षा गरिएको छ ।ब्रिक्सको १७औं शिखर सम्मेलनमा रियो डि जेनेरोजोमा यो निर्णय भएको हो । यसअघि २०२४ को कजान सम्मेलनमा प्रस्तावित यो प्रणाली अब ब्लकचेन प्रविधिमा आधारित भएर कार्यान्वयन हुनेछ । चिनियाँ क्रस–बोर्डर इंटरबैंक पेमेन्ट सिस्टम (सिप्स) सँग एकीकृत यो प्लेटफर्मले रुसी एसपीएफएस, भारतीय यूपीआई र चिनियाँ डिजिटल युआनलाई जोडेर क्युआर कोड, डिजिटल वालेट र तत्काल अन्तर्राष्ट्रिय भुक्तानी सुविधा दिनेछ । यसले स्विफ्ट जस्ता डलरकेन्द्रित प्रणालीबाट ब्रिक्स देशहरूको मुक्ति सुनिश्चित गर्नेछ ।यो विस्तारले विकासशील देशहरूलाई डलर निर्भरताबाट मुक्ति दिने छ । ईथियोपियाले आफ्नो ५.३८ अर्ब डलर ऋणलाई युआनमा रूपान्तरण गर्ने वार्ता सुरु गरेको छ, भने रुस–चीन व्यापारको ९५ प्रतिशत स्थानीय मुद्रामा भइसकेको छ । ब्रिक्सको आन्तरिक व्यापारको २० प्रतिशत स्थानीय मुद्रामा पुगेको छ, जसले वार्षिक २४० अर्ब डलरको कारोबारलाई प्रभावित गरेको छ । यसले इन्धन, प्राकृतिक ग्यास जस्ता वस्तुहरूको युआनमुखी व्यापारलाई बढावा दिनेछ ।तर, यो कदमले अमेरिकी डलरको ५८ प्रतिशत वैश्विक रिजर्भ साझेदारीलाई चुनौती दिएको छ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले यसलाई 'अमेरिकी विरोधी' भन्दै १०० प्रतिशत ट्यारिफको धम्की दिएका छन् । उनी भन्छन्, 'ब्रिक्सले डलरलाई प्रतिस्थापन गर्न खोजेमा कडा कारबाही हुनेछ ।' यद्यपि, रुसका विदेशमन्त्री सर्गेई लाव्रोभले यसलाई 'डलरलाई राजनीतिक हतियार बनाउन रोक्ने' कदम भनेका छन् ।ब्रिक्सको यो पहलले नयाँ विकास बैंक (एनडीबी) लाई पनि बलियो बनाउने छ, जसले बहुपक्षीय ऋण र ग्यारेन्टी प्रदान गर्नेछ । ब्राजिलको अध्यक्षतामा २०२५ मा यो प्रणाली पूर्ण रूपमा सञ्चालन हुने अपेक्षा छ । यसले अफ्रिका, एसियाली र ल्याटिन अमेरिकी देशहरूलाई आकर्षित गरेको छ, जसले डलरको अस्थिरताबाट बच्न खोजिरहेका छन् ।विशेषज्ञहरूका अनुसार, यो प्रणालीले डलरको वर्चस्वलाई तत्काल समाप्त नगरे पनि क्रमिक रूपमा बहुपक्षीय वित्तीय विश्वव्यवस्था निर्माण गर्नेछ । नेपाल जस्ता साना अर्थतन्त्रका लागि यो अवसर हुन सक्छ, जसले युआन वा स्थानीय मुद्रामा व्यापार वृद्धि गर्न सकिन्छ । तर, अमेरिकी प्रतिक्रियाले विश्वव्यापी तनाव बढाउने खतरा छ । अन्ततः, ब्रिक्सको यो कदमले विश्व अर्थतन्त्रमा सन्तुलन ल्याउने विश्वास गरिएको छ ।
