युक्रेन युद्ध अन्त्यको कडी : पुटिन-विटकफ वार्ताअघि अमेरिकाको नयाँ शान्ति प्रस्तावमा के-के परिवर्तन ?

मस्को। रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन र अमेरिकी विशेष दूत स्टिभ विटकफबीच आज मङ्गलबार हुने भनिएको उच्चस्तरीय वार्ताको संसारले पर्खाइमा छ । यो वार्तामा अमेरिकाले युक्रेन युद्ध अन्त्य गर्न ल्याएको नयाँ शान्ति प्रस्तावमाथि मुख्य छलफल हुने बताइएको छ । गत महिना लिक भएको २८ बुँदे पुरानो प्रस्ताव रुसको पक्षमा अत्यधिक झुकेको भन्दै युक्रेन र युरोपेली देशहरूले कडा आलोचना गरेका थिए । त्यसपछि अमेरिकाले फ्लोरिडामा युक्रेनी अधिकारीहरूसँग दुई दिन लामो छलफल गरेर प्रस्तावलाई छोट्याएर १९–२० बुँदे बनाएको छ र केही बुँदाहरू नरम पारेको छ ।

पुरानो २८ बुँदे योजनामा क्राइमिया र डोनबास क्षेत्र रुसलाई सुम्पने, युक्रेनले सधैंका लागि नेटो सदस्यता त्याग्ने, सेना संख्या र हतियारमा कडा सीमा लगाउने, रुसमाथिका सबै प्रतिबन्ध हटाउने र ३ खर्ब डलर फ्रिज सम्पत्ति फुकुवा गर्ने जस्ता प्रावधान थिए । युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले त्यसलाई “आत्मसमर्पणको खाका” भनेका थिए ।नयाँ संशोधित प्रस्तावमा यी कुराहरू केही लचक भएका छन् । क्राइमिया र डोनबासलाई तत्काल रुसलाई नदिने तर “जमेको द्वन्द्व” को अवस्थामा राख्ने, युक्रेनले १०–१५ वर्षसम्म नेटोमा नजाने तर अमेरिका, युरोप र सायद चीनको सुरक्षा ग्यारेन्टी पाउने, सेनाको आकारमा कडा सीमा नलगाउने तर निगरानी राख्ने, रुसको फ्रिज सम्पत्तिको केही अंश युक्रेन पुनर्निर्माणका लागि दिने र प्रतिबन्धहरू क्रमशः हटाउने जस्ता प्रावधानहरू समावेश गरिएको स्रोतहरूले बताएका छन् । पहिले ३०–६० दिने युद्धविरामबाट सुरु गर्ने र त्यसपछि विस्तृत वार्ता अघि बढाउने योजना छ ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले यो वार्तालाई आफ्नो कूटनीतिक सफलताको ठूलो अवसर ठानेका छन् । तर रुसले डोनबासबाट पूर्ण युक्रेनी फिर्ता, नेटोमा नजाने लिखित प्रतिबद्धता र आफ्नो प्रभाव क्षेत्रमा युक्रेनको नीति नबनाउने अडान कायम राखेको छ । यता जेलेन्स्कीले “हाम्रो सार्वभौमिकता र सुरक्षामा सम्झौता हुँदैन” भनेका छन् । युरोपेली नेताहरू फ्रान्सका म्याक्रोँ र बेलायतका स्टार्मरले पनि “कुनै पनि सम्झौता युक्रेनको सहमति र बलियो सुरक्षा ग्यारेन्टीबिना हुन सक्दैन” भन्दै दबाब दिइरहेका छन् ।विटकफ र ट्रम्पका ज्वाइँ जारेड कुशनर मस्को पुगिसकेका छन् । क्रेमलिनका प्रवक्ता दिमित्री पेस्कोभले “गम्भीर छलफलका लागि तयार छौँ, तर रुसको हितमा सम्झौता हुँदैन” भनेका छन् । रुसी सेनाले पछिल्लो समय डोनबासमा तीव्र गति लिएको र युक्रेनभित्र भ्रष्टाचार काण्डले राजनीतिक संकट निम्त्याएको अवस्थामा यो वार्तालाई निर्णायक मानिएको छ ।

विश्लेषकहरूका अनुसार सफलताको सम्भावना ४० प्रतिशत मात्र छ । यदि वार्ता सफल भयो भने डिसेम्बर १५ मा जेनेभामा युक्रेन-रुस प्रत्यक्ष वार्ता हुन सक्छ । असफल भए युद्ध झन् चर्किने डर छ । अहिले रातो चोकमा क्रिसमसको झिलिमिली चलिरहँदा क्रेमलिनभित्र युक्रेनको भविष्य टुंगो लगाउने ऐतिहासिक छलफल हुँदैछ ।