प्रतिनिधिसभा निर्वाचन : समानुपातिक प्रणालीको कार्यक्रम मङ्सिर २० देखि, फागुन २१ मा मतदान

काठमाडौँ। आगामी फागुन २१ गते (२०८२ फेब्रुअरी ५) हुने प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचनका लागि समानुपातिक प्रतिनिधित्व (पीआर) प्रणालीतर्फको निर्वाचन कार्यक्रम मङ्सिर २० गतेदेखि औपचारिक रूपमा सुरु हुने भएको छ । निर्वाचन आयोगले यसका लागि आवश्यक तयारी पूरा गर्दै कार्यालय सञ्चालनमा ल्याएको छ, जसले राजनीतिक दलहरूका लागि समानुपातिकतर्फ भाग लिने अवसर प्रदान गर्नेछ । यो निर्वाचनले प्रतिनिधिसभाका २७५ सदस्यमध्ये ११० सदस्यको चयन गर्नेछ, जसमा प्रत्यक्ष प्रणालीबाट १६५ सदस्य र समानुपातिकबाट बाँकी सदस्यहरू निर्वाचित हुनेछन् ।

निर्वाचन आयोगका प्रवक्ता नारायणप्रसाद भट्टराईले आइतबार जारी गरेको जानकारीअनुसार, समानुपातिक प्रणालीमा भाग लिन चाहने राजनीतिक दलहरूले मङ्सिर २१ गते बिहान १० बजेदेखि मङ्सिर २३ गते दिउँसो ४ बजेसम्म आयोगमा निवेदन दर्ता गर्न सक्नेछन् । प्राप्त निवेदनहरूको अध्ययन तथा प्रमाणीकरणपछि मङ्सिर २६ गतेसम्म स्वीकृतिको सूची प्रकाशित गरिनेछ । यो प्रक्रियाले नयाँ दलहरूको दर्ता र पुराना दलहरूको सहभागितालाई सुनिश्चित गर्नेछ, जसमा नेपालको संविधानले ३ प्रतिशतभन्दा बढी मत प्राप्त गर्ने दलहरूलाई मात्र समानुपातिक सिट वितरण गर्ने व्यवस्था गरेको छ ।

त्यसपछि, स्वीकृत दलहरूले आफ्ना उम्मेदवारहरूको बन्द सूची (क्लोज्ड लिस्ट) पुस १३ र १४ गते बिहान १० बजेदेखि दिउँसो ४ बजेसम्म आयोगमा पेश गर्नुपर्नेछ । यो सूचीमा दलहरूले आफ्ना उम्मेदवारहरूको नामावली तयार पार्नेछन्, जसमा महिलाको न्यूनतम एक तिहाइ प्रतिनिधित्व अनिवार्य छ । यदि प्रत्यक्षतर्फ महिलाको प्रतिनिधित्व कम भएमा, समानुपातिक सूचीबाट पूर्ति गर्नुपर्ने कानुनी व्यवस्था छ । बन्द सूची पेश भएपछि माघ ४ गते प्रारम्भिक सूची सार्वजनिक गरिनेछ, जसमा दाबी-विरोध वा उजुरी दर्ताको अवसर दिइनेछ ।प्रवक्ता भट्टराईका अनुसार, प्रारम्भिक सूचीमा प्राप्त दाबी-विरोध तथा उजुरीहरूको छानबिनपछि माघ २० गते उम्मेदवारहरूको अन्तिम बन्द सूची प्रकाशित गरिनेछ । यो प्रक्रिया पूरा भएपछि समानुपातिक सिटहरूको वितरण मतपरिणामका आधारमा हुने छ । निर्वाचन आयोगले यो कार्यक्रमलाई पारदर्शी र निष्पक्ष बनाउन आवश्यक निर्देशन जारी गरेको छ, जसमा दलहरूले समयमै कागजात पेश गर्न आह्वान गरिएको छ ।प्रत्यक्षतर्फको कार्यक्रम पनि छिट्टै सार्वजनिक हुन लागेको छ । प्रत्यक्ष निर्वाचनका लागि उम्मेदवारी मनोनयन माघ ६ गते हुने तालिका छ, जसमा १६५ निर्वाचन क्षेत्रबाट उम्मेदवारहरूको दर्ता तथा छनोट प्रक्रिया अघि बढ्नेछ । मतदान भने दुवै प्रणालीका लागि फागुन २१ गते बिहान ७ बजेदेखि दिउँसो ५ बजेसम्म तोकिएका मतदान केन्द्रहरूमा हुनेछ । यसअघि नै निर्वाचन आयोगले करिब १८.१५ मिलियन मतदाता दर्ता गरेको छ, जसमा नयाँ मतदाताहरूको थप प्रक्रिया जारी छ ।

यो निर्वाचन नेपालको संवैधानिक व्यवस्थाअनुसार सञ्चालन हुनेछ, जसमा सन्ते-लागुए विधिबाट समानुपातिक सिट वितरण गरिन्छ । राजनीतिक दलहरूबीच यो कार्यक्रमले उत्साह बढाएको छ, तर केही विश्लेषकहरूले निर्वाचन तयारीको गुणस्तर र सुरक्षा व्यवस्थापनमा प्रश्न उठाएका छन् । निर्वाचन आयोगले दलहरूलाई समयमै सहभागिता जनाउन र निर्वाचन आचारसंहिताको पालना गर्न निर्देशन दिएको छ ।समानुपातिक प्रणालीले नेपालको बहुलवादी प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्दछ, जसमा अल्पसंख्यक, महिला, दलित तथा अन्य समुदायको समावेशीकरणलाई प्राथमिकता दिइएको छ । आयोगले यो कार्यक्रमलाई आफ्नो वेबसाइट र नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित गरेको छ, जसबाट दलहरूले थप विवरण प्राप्त गर्न सक्छन् । यो निर्वाचनले नयाँ सरकार गठनको आधार तयार पार्नेछ, जसमा राजनीतिक स्थिरता कायम रहने अपेक्षा गरिएको छ ।