पूर्वी चीन सागरमा तनाव : सेन्काकु/डियाउयु द्वीपनजिकै चीन-जापान तटीय सुरक्षाबीच टकराव
- Dec Tue, 2025
- in ग्लोबल गन्थन
पूर्वी चीन सागरमा भूराजनीतिक रूपमा संवेदनशील सेन्काकु द्वीपहरू (चीनमा डियाउयु द्वीप) नजिकै मङ्गलबार बिहान भएको टकरावमा चीन र जापानका तटीय सुरक्षाकर्मीहरूले एकअर्कालाई दोषारोपण गर्दै फरक-फरक कथा सार्वजनिक गरेका छन् । यो घटनाले दुई देशबीचको कूटनीतिक सम्बन्धलाई थप जटिल बनाएको छ, जसको पृष्ठभूमिमा गत नोभेम्बरमा जापानी प्रधानमन्त्री सानाए ताकाइचीको ताइवानसम्बन्धी विवादास्पद टिप्पणी छ । यो द्वीपसमूह जापानले प्रशासन गर्दछ तर चीनले आफ्नो क्षेत्रीय दाबी गर्दै आएको छ, जसले दशकौंदेखि तनाव निम्त्याउँदै आएको छ ।
चीनको तटीय सुरक्षा प्रशासन (सीसीजी) का प्रवक्ता लिउ देजुनले राज्य सञ्चालित सञ्चारमाध्यममार्फत मङ्गलबार जनाएअनुसार, एक जापानी माछा मार्ने जहाजले “चीनको डियाउयु दाओको क्षेत्रीय जलक्षेत्रमा अवैध रूपमा प्रवेश गरेको” थियो । सीसीजीका जहाजहरूले ती माछा मार्ने जहाजलाई चेतावनी दिँदै आवश्यक कानुनी कारबाही लिएर बाहिर निकालेको दाबी गर्दै लिउले भने, “यी द्वीपहरू चीनको अटल क्षेत्र हुन् र जापानले यी जलक्षेत्रमा सबै प्रकारका उल्लङ्घन तथा उक्साहटपूर्ण क्रियाकलापहरू तुरुन्त रोक्नुपर्छ ।” सीसीजीले यो घटनालाई “राष्ट्रिय क्षेत्रीय सार्वभौमिकता र समुद्री हितहरूको रक्षा गर्ने” अभियानको रूपमा वर्णन गरेको छ ।यसैबीच, जापानको तटीय सुरक्षा प्रशासन (जेजीसी) ले फरक कथा सुनाएको छ । जेजीसीका अनुसार, मङ्गलबार बिहान दुई चिनियाँ तटीय सुरक्षा जहाजहरू जापानी क्षेत्रीय जलक्षेत्रमा प्रवेश गरेपछि तिनलाई रोक्ने र बाहिर निस्कासन गर्ने काम गरियो । जेजीसीका प्याट्रोल जहाजले जापानी माछा मार्ने जहाजको सुरक्षाको प्रत्याभूति गर्दै चिनियाँ जहाजहरूलाई केही घण्टापछि क्षेत्रबाट बाहिर निस्किएको सुनिश्चित गरेको जनाएको छ । जेजीसीले यो घटनालाई “अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको मौलिक उल्लङ्घन” को रूपमा चित्रण गर्दै चिनियाँ जहाजहरूको क्रियाकलापलाई निन्दा गरेको छ ।यो टकराव दुई देशबीच बढ्दो शत्रुतापूर्ण बयानबाजीको बीचमा आएको हो । गत नोभेम्बर ७ मा जापानी संसद्को बजेट समितिमा प्रश्नोत्तरको क्रममा प्रधानमन्त्री ताकाइचीले ताइवानमाथि चिनियाँ आक्रमणलाई “जापानको अस्तित्वलाई संकटमा पार्ने स्थिति” को रूपमा वर्णन गर्दै टोकियोले सैन्य कारबाही गर्न सक्ने संकेत गरेकी थिइन् । ताकाइची, जो चीन र यसको क्षेत्रीय क्रियाकलापकी कट्टर आलोचकका रूपमा चिनिन्छिन्, ले अमेरिका-जापान सुरक्षा सन्धिअन्तर्गत जापानले सहयोग गर्न सक्ने बताएकी थिइन् । यसलाई चीनले अन्तर्राष्ट्रिय कानुनविपरीत ठहर गर्दै कडा प्रतिक्रिया दिएको थियो ।
बीजिङले ताइवानलाई आफ्नो अटल क्षेत्र ठान्छ र “पुनर्मिलन” का लागि बल प्रयोग नगर्ने कुरा अस्वीकार गरेको छ । ताकाइचीको टिप्पणीपछि चीनले नोभेम्बर १३ मा जापानलाई आफ्ना टिप्पणी फिर्ता लिन माग गर्दै “सबै परिणामहरूको जिम्मेवारी जापानले लिनुपर्ने” चेतावनी दिएको थियो । नोभेम्बर १४ मा चिनियाँ विदेश मन्त्रालयले जापानलाई ताइवानमा हस्तक्षेप गर्दा “विनाशकारी सैन्य हार” निम्तिने बताएको थियो, जसपछि जापानी विदेश मन्त्रालयले चिनियाँ राजदूतलाई बोलाएर आपत्ति जनाएको थियो । यसै सन्दर्भमा चिनियाँ शिक्षा मन्त्रालयले नोभेम्बर १६ मा जापान यात्रा वा अध्ययनका लागि चेतावनी जारी गरेको थियो, जसले चिनियाँ पर्यटक र विद्यार्थीहरूलाई प्रभावित पारेको छ ।यो घटनाले दैनिक जीवनमा पनि असर पुर्याएको छ । ताकाइचीको टिप्पणीपछि चिनियाँ एयरलाइन्सहरूले जापान जाने उडानहरूमा निःशुल्क परिवर्तनको व्यवस्था गरेका थिए, जसले पर्यटन क्षेत्रलाई धक्का लगायो । सेन्काकु/डियाउयु द्वीपहरू ताइवानबाट करिब १६० किलोमिटर दक्षिण-पश्चिममा अवस्थित छन्, जसले ताइवान संकटलाई जापानसँग जोड्छ ।सेन्काकु/डियाउयु द्वीपहरू, जुन निर्जन छन्, दुई देशबीचको तनावको प्रमुख बिन्दु हुन् । सन् २००८ मा दुवै देशले पूर्वी चीन सागरमा साझा स्रोत उपयोगको सैद्धान्तिक सहमति गरे पनि विगत १५ वर्षमा तनाव बढ्दै गएको छ । चीनले द्वीपतर्फ बढ्दो संख्यामा जहाज पठाउँदै जापानको रक्षात्मक संकल्पलाई परीक्षण गर्ने प्रयास गर्दै आएको छ । गत वर्ष चिनियाँ सरकारी जहाजहरूको उपस्थितिको दिनसंख्या तेस्रो वर्ष लगातार रेकर्ड उच्च भएको थियो, जसमा सीसीजीका जहाजहरूको संख्या पनि अभूतपूर्व थियो । मङ्गलबारको घटनाअघि सीसीजीले गत नोभेम्बर १६ मा यी जलक्षेत्रमा “कानुनी गस्ती सञ्चालन” गरेको दाबी गरेको थियो ।यो टकरावले क्षेत्रीय स्थिरतालाई जोखिममा पारेको छ । विश्लेषकहरूका अनुसार, सेन्काकु नजिकैको कुनै पनि उन्नति अमेरिका-जापान सुरक्षा सन्धिअन्तर्गत वाशिङ्टनलाई संलग्न गराउन सक्छ र ताइवानसँग जोडिएको व्यापक द्वन्द्वको डर बढाउन सक्छ । जापानले आफ्नो तटीय सुरक्षालाई सशक्त बनाउने योजना घोषणा गरेको छ, जसमा चीनको सशस्त्र तटीय फлотविरुद्ध कडा उपायहरू समावेश छन् । दुई देशबीचको यो फाटोले आर्थिक तथा कूटनीतिक सम्बन्धलाई मात्र होइन, पूर्वी एसियाको समग्र शान्तिलाई पनि प्रभावित पार्न सक्छ ।
सामाजिक सञ्जाल एक्स (ट्विटर) मा यो घटनाप्रति तीव्र प्रतिक्रिया आएका छन् । एक प्रयोगकर्ताले लेखेका छन्, “चीन र जापानबीचको यो टकरावले पूर्वी चीन सागरमा नयाँ संकट निम्त्याएको छ, जसले ताइवान संकटसँग जोडिन सक्छ ।” अर्को पोस्टमा भनिएको छ, “दुवै पक्षको फरक कथा देख्दा गल्तीफलावको जोखिम बढेको छ ।” यो घटनाले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको ध्यानाकर्षण गरेको छ, जसले कूटनीतिक संवादको आवश्यकता औंल्याएको छ ।अब प्रश्न यो छ कि यो टकरावले दुई देशबीचको सम्बन्धलाई कसरी प्रभाव पार्छ ? ताकाइचीको टिप्पणीपछि चीनले जापानलाई “अनुचित तर्क” गरेको आरोप लगाउँदै संयुक्त राष्ट्रसँग गुनासो गरेको छ । जापानले भने आफ्नो अडान कायम राखेको छ । यो विवादले क्षेत्रीय शक्तिसन्तुलनमा नयाँ प्रश्न उठाएको छ, जसको असर नेपालजस्ता देशहरूको व्यापार र कूटनीतिमा पनि पर्न सक्छ ।
