मेडागास्करमा जेनजी आन्दोलनपछि सैनिक कू : राष्ट्रपति रजोएलिना देश छाडेर भागे

काठमाडौं – मेडागास्करमा युवा नेतृत्वको ‘जेनजी आन्दोलन’ (Gen Z protests) ले नयाँ मोड लिएको छ। सेनाको एलिट युनिट क्यापसाट (CAPSAT) ले सरकारविरुद्ध प्रदर्शनकारीहरूलाई साथ दिएपछि राष्ट्रपति एन्ड्री रजोएलिना देश छाडेर भाग्न बाध्य भएका छन्। तर, उनले सोमबार फेसबुक लाइभमार्फत् आफू अझै राष्ट्रपतिको पदमा रहेको दाबी गरेका छन्। यो घटनाले फ्रान्सको पूर्व उपनिवेश मेडागास्करलाई फेरि सैन्य नियन्त्रणमा धकेलेको छ, जसको राजनीतिक भविष्य अझै अनिश्चित छ।

आन्दोलनको पृष्ठभूमि र सेनाको भूमिका

केही हप्तादेखि मेडागास्करमा बिजुली र पानीको अभाव, गरिबी, भ्रष्टाचार र रोजगारीको अभावविरुद्ध युवाहरूले सडक प्रदर्शन गरिरहेका थिए। यो ‘जेनजी आन्दोलन’ ले प्रेरणा लिएको केन्या, इन्डोनेसिया र पेरुका यस्तै विद्रोहहरूबाट हो। संयुक्त राष्ट्रसंघका अनुसार, प्रदर्शनमा कम्तीमा २२ जनाको ज्यान गएको छ र १०० भन्दा बढी घाइते भएका छन्, यद्यपि सरकारले यो आंकडालाई अस्वीकार गरेको छ।

शनिबारदेखि सेनाको विशेष दस्ता क्यापसाटले प्रदर्शनकारीहरूसँग जोडिएपछि परिस्थिति तीव्र भयो। क्यापसाटका प्रमुख कर्णेल माइकल रान्द्रियनिरिनाले मङ्गलबार (अक्टोबर १४) घोषणा गरे कि सेनाले सत्ता हातमा लिएको छ। यसअघि २००९ को कूमा पनि क्यापसाटले नै रजोएलिनालाई सत्तामा पुर्‍याएको थियो, जसले उनलाई विडम्बनापूर्ण रूपमा उही सेनाविरुद्ध लड्न बाध्य बनायो।

कर्णेल रान्द्रियनिरिनाले पत्रकारहरूसँग भने, “हामीले जनभावनाअनुसार सरकार असफल भएकोले हस्तक्षेप गरेका हौं। यहाँ न राष्ट्रपति छन्, न सरकार नै।” उनले नयाँ सरकार गठन गरी राष्ट्रिय सहमति कायम गर्ने र १८ महिनादेखि २ वर्षभित्र निर्वाचन गराउने वाचा गरे। सेनाले संवैधानिक अदालत, निर्वाचन आयोगसहित प्रमुख संस्थाहरू निलम्बन गरेको छ, तर तल्लो सदन (पार्लियामेन्ट) लाई छोडेर।

राष्ट्रपतिको प्रतिक्रिया र सांसदहरूको कदम

राष्ट्रपतिको कार्यालयले यो कदमलाई “असंवैधानिक कू” को संज्ञा दिँदै निन्दा गरेको छ। रजोएलिनाले फेसबुकमार्फत् भने, “यो अवैध रूपमा सत्ता कब्जाको प्रयास हो। म अझै पदमा छु र संविधानको सम्मान गर्छु।” तर, उनी फ्रान्सेली सैन्य विमानमा रीयुनियन (फ्रान्सको उपनिवेश) तर्फ उडेको रिपोर्टहरू छन्। उनको ठेगाना अझै स्पष्ट छैन।

मङ्गलबार नै सांसदहरूले रजोएलिनालाई ‘पद त्याग’ को आरोपमा महाअभियोग लगाए। यसअघि उनले संसद् विघटन गर्ने प्रयास गरेका थिए, तर सेनाको हस्तक्षेपले त्यो रोकियो। विपक्षी नेता सिटेनी रान्द्रियनासोलोनियाकोलाई अनुसार, सेना र प्रहरी दुवैले प्रदर्शनकारीको पक्ष लिएका छन्।

मेडागास्करको संकट : गरिबी र अस्थिरता

मेडागास्कर विश्वको सबैभन्दा गरिब देशमध्ये एक हो, जहाँ ३० मिलियन जनसंख्यामध्ये ७५ प्रतिशत गरिबीको रेखामुनि छन्। प्रति व्यक्ति जीडीपी जम्मा ५४५ डलर छ, र बिजुलीको पहुँच मात्र ३३ प्रतिशत जनतासँग छ। औसत उमेर २० वर्षभन्दा कम भएको यो देशमा युवाहरूको असन्तुष्टि चरममा पुगेको छ।

यो कूले अफ्रिकी युनियनको निन्दा निम्त्याएको छ, र अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरू स्थगित भएका छन्। परिस्थिति अझै तरल छ – प्रदर्शनकारीहरू उत्साहित छन्, तर सैन्य शासनले स्थिरता कायम गर्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने प्रश्न उव्जिएको छ।

यो घटनाले मेडागास्करको इतिहासलाई दोहोर्‍याउँछ, जसमा १९६० को स्वतन्त्रतापछि धेरै सैन्य हस्तक्षेपहरू भएका छन्। अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले शान्ति र लोकतन्त्रको अपिल गरेको छ। थप अपडेटका लागि हामी निगरानी गरिरहेका छौं।