एयरबसको आपतकालीन अपडेट : सूर्यको तीव्र विकिरणले उडान नियन्त्रणमा समस्या

विश्वव्यापी एयरलाइन्सहरूले उडानमा ढिलाइ हुन सक्ने चेतावनी जारी गरेका छन्। फ्रान्सेली विमान निर्माता एयरबसले सूर्यबाट निस्कने तीव्र विकिरण (सोलार रेडिएसन) ले उडान नियन्त्रण प्रणालीको महत्वपूर्ण डाटा भ्रष्ट गर्न सक्ने पत्ता लगाएपछि हजारौँ विमानहरूमा तत्काल सफ्टवेयर परिवर्तनको निर्देशन दिएको छ। यो समस्या विशेषगरी A320 परिवारका विमानहरूमा देखिएको छ, जसमा करिब ६,००० विमानहरू प्रभावित छन् – यो एयरबसको विश्वव्यापी फ्लिटको आधा हिस्सा हो।

यो घटना अमेरिकामा भएको एक घटनासँग जोडिएको छ। अक्टोबर ३० मा मेक्सिकोको क्यान्कुनबाट न्यू जर्सी उड्ने जेटब्लु एयरवेजको A320 विमानमा अचानक उडानको नाक (नोज) तल झरेको थियो, जसमा १५ यात्रु घाइते भएका थिए। यो विमानलाई फ्लोरिडाको टाम्पामा आपतकालीन अवतरण गर्नुपरेको थियो। अनुसन्धानमा पत्ता लाग्यो कि सूर्यको तीव्र विकिरणले एलिभेटर एण्ड एयलरन कम्प्युटरमा डाटा भ्रष्ट भएको थियो। यो कम्प्युटरले पाइलटको कमान्डलाई विमानको पखेटा र स्थिरता नियन्त्रणमा पठाउँछ। सौभाग्यले, अटोपाइलट सक्रिय रहँदा उडान सामान्य थियो र उचाइमा सीमित ह्रास भएको थियो।

एयरबसले शुक्रबार (नोभेम्बर २८, २०२५) एक अलर्ट अपरेटर्स ट्रान्समिसन  जारी गर्दै सबै प्रभावित विमानहरूमा सफ्टवेयर अपडेट गर्न निर्देशन दियो। यो अपडेट सामान्यतया ३ घण्टामा सम्पन्न हुन्छ र धेरैजसो विमानहरूमा केवल सफ्टवेयर परिवर्तन नै पर्याप्त छ। तर, १,००० भन्दा बढी विमानहरूमा हार्डवेयर परिवर्तन पनि आवश्यक पर्न सक्छ, जसले मर्मत समय बढाउन सक्छ। युरोपेली युनियन एभिएसन सेफ्टी एजेन्सीले इमर्जेन्सी एयरवर्थिनेस डाइरेक्टिभ जारी गरेको छ, जसअनुसार अपडेट नगरी विमान उडाउन नमिल्ने छ। अमेरिकाको फेडरल एभिएसन एडमिनिस्ट्रेसन ले पनि चाँडै आफ्नो निर्देशन जारी गर्ने अपेक्षा छ।

प्रभाव र एयरलाइन्सको प्रतिक्रिया

यो अपडेटले थ्याङ्क्सगिभिङ र क्रिसमस जस्ता व्यस्त यात्रा सिजनमा उडानहरूमा असर पार्न सक्छ। बेलायतको सिभिल एभिएसन अथोरिटीले “केही अवरोध र रद्दीकरणहरू” हुने चेतावनी दिएको छ। विश्वभरका एयरलाइन्सहरूले निम्न प्रतिक्रियाहरू दिएका छन्:

• अमेरिकन एयरलाइन्स: ३४० विमान प्रभावित, केही ढिलाइ अपेक्षित तर रद्दीकरण न्यून राख्ने प्रयास। “हामी छुट्टी फर्कने यात्रुहरूलाई प्राथमिकता दिन्छौँ,” कम्पनीले भनेको छ।
• डेल्टा एयरलाइन्स: अपडेट प्रक्रिया सुरु, सीमित अवरोध।
• जेटब्लु: घटनासँग प्रत्यक्ष जोडिएको, प्रतिस्थापन विमान प्रयोग गरेर उडान सञ्चालन। 
• युनाइटेड एयरलाइन्स: केवल ६ विमान प्रभावित, “केही उडानहरूमा मामूली अवरोध”। 
• स्पिरिट र फ्रन्टियर एयरलाइन्स: पूर्ण A320 फ्लिट भएकाले मूल्याङ्कन जारी, अपडेट आवश्यक। 
• विज एयर (युरोप): विहीबार र शुक्रबारका उडानहरूमा अवरोध, केही विमान बन्द।
• इजिजेट: केही विमानहरू बाहिर राखेर मर्मत। 
• एयर इन्डिया: “लामो टर्नअराउन्ड र ढिलाइ” सम्भावित। 
• भोलारिस (मेक्सिको): ७२ घण्टासम्म ढिलाइ वा रद्दीकरण। 
• फिनएयर: एक उडान ५९ मिनेट ढिलो। 

एयरबसले यात्रुहरूप्रति माफी माग्दै यो समस्या “एक उडानमा मात्र” देखिएको र सुरक्षालाई प्राथमिकता दिएको जनाएको छ। कम्पनीका अनुसार, यो जोखिम दुर्लभ छ तर सोलार फ्लेयर जस्ता घटनामा डाटा भ्रष्ट हुन सक्छ।

प्राविधिक पृष्ठभूमि

A320 परिवारका विमानहरूमा “फ्लाई-बाई-वायर” प्रणाली छ, जसमा पाइलटको कमान्ड कम्प्युटरमार्फत नियन्त्रण सतहहरूमा पुग्छ। सूर्यको विकिरणले ELAC कम्प्युटरको सफ्टवेयर L104 मा हस्तक्षेप गर्दा डाटा भ्रष्ट हुन्छ। यो समस्या विशेषगरी उच्च उचाइमा उड्दा बढी देखिन्छ। निर्माता थेल्सले भने यो सफ्टवेयर एयरबसको जिम्मेवारी भएको जनाएको छ। 

यो घटनाले उड्डयन सुरक्षामा साइबर र पर्यावरणीय जोखिमहरूमाथि नयाँ बहस छेडेको छ। यात्रुहरूले आफ्नो उडानको स्टाटस जाँच्न एयरलाइन्सको एप वा वेबसाइट प्रयोग गर्न सल्लाह दिइएको छ।