ट्रम्प-सी जिनपिङ भेटवार्ता : अमेरिका-चीन व्यापार तनावमा अस्थायी राहत, तर पूर्ण समाधान टाढा
- Nov Sat, 2025
- in ग्लोबल गन्थन
संयुक्त राज्य अमेरिका र चीनबीचको बढ्दो व्यापार तनावलाई एक वर्षका लागि रोक्ने सहमतिसहित दुई देशका राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र सी जिनपिङबीच दक्षिण कोरियामा भएको भेटवार्ताले विश्व अर्थतन्त्रलाई केही राहत प्रदान गरेको छ। सन् २०१९ पछि पहिलो पटक भएको यो शिखर वार्ता एसिया-प्यासिफिक आर्थिक सहयोग (एपेक) सम्मेलनको साइडलाइनमा बुसानस्थित गिम्हाइ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा बिहीबार (अक्टोबर ३०, २०२५) भएको थियो। ट्रम्पको मलेसिया, जापान र दक्षिण कोरियाको शृंखलाबद्ध भ्रमणको अन्तिम चरणमा यो भेट भएको हो। दुई नेताबीचको छलफल करिब १ घण्टा ४० मिनेटसम्म चलेको थियो, जसलाई ट्रम्पले “अद्भुत” भनेर वर्णन गर्दै ० देखि १० को स्केलमा “१२” अंक दिए। यद्यपि, यो सहमति पूर्ण व्यापार युद्ध समाप्त गर्ने नभई अस्थायी तनाव न्यूनीकरण गर्ने मात्र हो, जसले एक–अर्काविरुद्ध लगाइएका अधिकांश भन्सार र नियन्त्रणलाई यथावत राखेको छ।
भेटवार्ताको पृष्ठभूमि र अपेक्षा
ट्रम्पको दोस्रो कार्यकाल सुरु भएसँगै अमेरिका र चीनबीचको व्यापार तनाव फेरि तीव्र भएको थियो। चीनले यस महिना रेअर अर्थ मिनरल्स (जस्तै नियोडिमियम, डिस्प्रोसियम जस्ता महत्वपूर्ण खनिजहरू) को निर्यातमा कडा नियन्त्रण लागू गर्ने योजना अघि सारेपछि ट्रम्पले चिनियाँ सामानमा थप १०० प्रतिशत भन्सार लगाउने चेतावनी दिएका थिए। यी खनिजहरू स्मार्टफोन, इलेक्ट्रिक गाडीको ब्याट्री, लडाकु विमान र अन्य उच्च प्रविधियुक्त सामग्री निर्माणमा आवश्यक पर्छन्, जसमा चीनको विश्व बजारमा करिब ९० प्रतिशत एकाधिकार छ। यसले विश्वव्यापी आपूर्ति शृंखलामा ठूलो संकट निम्त्याउने डर थियो। साथै, अमेरिकामा फेन्टानिल (एउटा खतरनाक अफिम ड्रग) को ओभरडोजबाट हुने मृत्युको प्रमुख कारण चीनबाट आउने पूर्ववर्ती रसायनहरू (precursors) लाई मानिएको छ, जसलाई ट्रम्पले “राष्ट्रिय संकट” भनेका छन्। यसअघि नै अमेरिकाले चिनियाँ सामानमा औसत ५७ प्रतिशत भन्सार लगाएको थियो, जसमा फेन्टानिलसँग जोडिएको २० प्रतिशत विशेष शुल्क पनि समावेश थियो।
भेटअघि ट्रम्पले ३–४ घण्टासम्म वार्ता चल्न सक्ने बताए पनि सीको एपेक सम्मेलनको तयारीका कारण यो छोटो भयो। दुवै नेताले हात मिलाएर फोटो खिचाए, तर चीनले सुरुमा कुनै आधिकारिक टिप्पणी गरेन। पछि चीनको वाणिज्य मन्त्रालयले सहमतिको पुष्टि गर्दै यसलाई “कठिनाइपूर्ण उपलब्धि” भनेको छ।
सहमतिका मुख्य बुँदाहरू
यो भेटले निम्न मुख्य सहमतिहरू गरेको छ, जसले तत्काल राहत दिन्छ तर दीर्घकालीन समस्याहरू सम्बोधन गर्दैन :
- फेन्टानिल नियन्त्रण र भन्सार कटौती :
- अमेरिकाले चिनियाँ सामानमा लगाएको फेन्टानिलसँग जोडिएको २० प्रतिशत भन्सारलाई तत्काल १० प्रतिशतमा झारेको छ। यसले समग्र चिनियाँ आयातमा औसत भन्सार ५७ प्रतिशतबाट घटाएर ४७ प्रतिशतमा झारेको छ।
- ट्रम्पका अनुसार, यो कटौती चीनले फेन्टानिल पूर्ववर्ती रसायनहरूको अवैध निर्यात रोक्न “धेरै कडा परिश्रम” गरेको कारणले भएको हो। उनले भने, “मलाई विश्वास छ कि सीले थप मृत्यु रोक्न अझ कडा कदम चाल्नेछन्।” चीनले यसलाई कडा नियमन गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ।
- रेअर अर्थ खनिज विवाद समाधान :
- चीनले रेअर अर्थ मिनरल्स र सम्बन्धित चुंबकहरूको निर्यात नियन्त्रण एक वर्षका लागि स्थगित गर्ने भएको छ। यसले स्मार्टफोनदेखि सैन्य उपकरणसम्मका उत्पादनहरूमा आपूर्ति शृंखलालाई सहज बनाउँछ।
- ट्रम्पले यसलाई “समाधान” भनेका छन् र यो सहमति प्रत्येक वर्ष पुनर्विचार गरी नवीकरण हुने बताए। यसअघि चीनले थोरै मात्रा प्रयोग हुने सामानहरूको निर्यातका लागि इजाजतपत्र अनिवार्य गर्ने योजना ल्याएको थियो, जसलाई ट्रम्पले “आर्थिक हतियार” भनेका थिए।
- अमेरिकाले पनि चिनियाँ कम्पनी र व्यक्तिहरूसँग व्यापार निषेध गर्ने “कालो सूची” विस्तारको योजना एक वर्षका लागि स्थगित गरेको छ।
- अन्य व्यापारिक कदमहरू :
- चीनले “ठूलो परिमाणमा” अमेरिकी सोयाबिन खरिद गर्ने सहमति गरेको छ, जसले अमेरिकी कृषकहरूलाई राहत दिन्छ।
- दुवै पक्षले एक–अर्काका बन्दरगाहहरूमा लगाएका विशेष शुल्कहरू फिर्ता लिने भएका छन्।
- ट्रम्पले अप्रिलमा चीन भ्रमण गर्ने योजना सार्वजनिक गरे, जसले थप वार्ताका लागि ढोका खोलेको छ।
चीनको सरकारी समाचार एजेन्सी सिन्ह्वाका अनुसार, यो सहमति कार्यान्वयनका लागि वासिङ्टन र बेइजिङले तुरुन्त कदम चाल्नुपर्छ र विश्व अर्थतन्त्रलाई विश्वास दिलाउन ठोस नतिजा देखाउनुपर्छ।
जर्जटाउन विश्वविद्यालयका प्राध्यापक डेनिस वाइल्डर (जसले सीआईए र राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्मा चीन विषयमा काम गरेका थिए) का अनुसार, “यो बैठकको स्पष्ट सफलता व्यापार युद्धलाई अहिलेका लागि स्थगित गर्नु र केही अवरोध हटाउनु हो। दुवै पक्षले आफ्ना हतियारहरू पूर्ण रूपमा त्यागेका छैनन्, बरु सहमति पालनासम्म तनाव कम गर्ने मात्र छन्।” सांघाईस्थित हुटोङ रिसर्चका साझेदार सान गुओले भने, “चीनले रेअर अर्थ मिनरल्सको पकड प्रयोग गरेर फेन्टानिल भन्सार कटौती जस्ता आफ्ना चाहना पूरा गरेको छ। तर, १० प्रतिशत कटौतीले दक्षिणपूर्वी एसियाली देशहरूको तुलनामा चिनियाँ सामानको प्रतिस्पर्धात्मकता बढाउँछ, जसले आसियान देशहरूलाई असर पार्न सक्छ।”
सहमतिको मुख्य सीमितताहरू :
- अमेरिकाले १,००० भन्दा बढी चिनियाँ कम्पनीहरूलाई निर्यात नियन्त्रण सूचीमा राखेको छ, र चीनले पनि दर्जनौं अमेरिकी कम्पनीहरूलाई “अविश्वसनीय संस्था सूची” मा समावेश गरेको छ। यी हटाइएका छैनन्।
- कृषि, ऊर्जा खरिद र प्रविधि हस्तान्तरण जस्ता ठूला विषयहरूमा अस्पष्टता छ।
- यो एक वर्षको अस्थायी छ, जसपछि नयाँ वार्ता आवश्यक पर्छ। पूर्व अमेरिकी राजदूत निकोलस बर्न्सले यसलाई “अस्थिर युद्धविराम” भनेका छन्।
बजार र विश्व प्रतिक्रिया
यो समाचारले एसियाली सेयर बजारमा खासै उत्साह देखाएन। हङकङ, सांघाई र सिड्नीका प्रमुख सूचकांकहरू पहिलेभन्दा केही तल बन्द भए, जबकि जापानको निक्केई सूचकांक लगभग स्थिर रह्यो। अमेरिकी बजारहरूमा पनि मिश्रित प्रतिक्रिया देखियो, किनकि लगानीकर्ताहरूले यसलाई “अधुरो सम्झौता” माने। ट्रम्पका अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्टले भने, “पूर्ण व्यापार सम्झौता अर्को हप्तामै हुन सक्छ।”
ट्रम्प-सी भेटले अमेरिका-चीनबीचको व्यापार युद्धलाई तत्काल रोके पनि, यो दीर्घकालीन सम्बन्ध सुधारको सुरुवात मात्र हो। विश्वका दुई ठूला अर्थतन्त्रहरूबीचको यो तनावले गत वर्षहरूमा विश्व GDP मा ०.५ प्रतिशतभन्दा बढी क्षति पुर्याएको थियो। अब दुवै पक्षले सहमति पालनामा जोड दिनुपर्छ, नत्र नयाँ संकट निम्तिन सक्छ। ट्रम्पले एयर फोर्स वनबाट भने, “रेअर अर्थ खनिजहरूको अवरोध हटेकाले यो शब्द अब केही समयका लागि हाम्रो कुराकानीबाट बाहिरिनेछ।” तर, विशेषज्ञहरूले चेतावनी दिएका छन् : यो “शान्ति” होइन, बरु “युद्धविराम” मात्र हो।
