दक्षिण यमनमा नयाँ संकट: साउदी–यूएई टकराव र देश विभाजनको बढ्दो खतरा”

 काठमाडौ। यमनको दक्षिणी भागमा भएका पछिल्ला नाटकीय घटनाक्रमले देशको भविष्यलाई गम्भीर मोडमा पुर्‍याएको छ। लामो समयदेखि एउटै पक्षमा रहेर यमनको गृहयुद्धमा संलग्न साउदी अरब र संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई) अहिले प्रत्यक्ष रूपमा आमनेसामने उभिएका छन्। दुबै खाडी राष्ट्रहरूले यमनको अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा मान्यता प्राप्त सरकारको समर्थन गर्दै हस्तक्षेप गरेका थिए, तर हाल उनीहरू फरक–फरक सशस्त्र समूहहरूलाई समर्थन गर्न थालेपछि गठबन्धन टुट्ने अवस्थामा पुगेको छ। यही टकरावका बीच यूएई–समर्थित दक्षिणी ट्रान्जिसनल काउन्सिल (एसटीसी) ले दक्षिण यमनलाई अलग स्वतन्त्र राष्ट्र घोषणा गर्ने दिशामा कदम चाल्न थालेको छ, जसले देश विभाजनको खतरा बढाएको छ।

शुक्रबार एसटीसी–समर्थित बलले “युद्ध सुरु भएको” घोषणा गर्दै साउदी समर्थित सरकारी स्थलसेना र साउदी वायुसेनाले आक्रमण गरेको आरोप लगाएको छ। यमनमा २०१४ मा सुरु भएको गृहयुद्धले देशलाई गहिरो हिंसा, आर्थिक विनाश र मानवीय संकटमा धकेलेको छ। युद्धको सुरुवातमा इरान–समर्थित हुथी विद्रोहीहरूले राजधानी सानासहित उत्तरी यमनको ठूलो भूभाग नियन्त्रणमा लिएका थिए। त्यसपछि २०१५ मा साउदी अरब र यूएईसहितको अरब गठबन्धनले सरकार पुनःस्थापना गर्ने उद्देश्यले सैन्य अभियान थालेको थियो। पछिल्ला वर्षहरूमा हुथीहरूसँगको युद्धविरामले केही हदसम्म लडाइँ कम भए पनि राजनीतिक र सैन्य तनाव अन्त्य हुन सकेको छैन।

साउदी समर्थित राष्ट्रपति नेतृत्व परिषद् (पीएलसी) २०२२ मा विभिन्न हुथी–विरोधी समूहहरूलाई एकताबद्ध गर्न गठन गरिएको थियो। तर समयसँगै यो गठबन्धन कमजोर बन्दै गएको छ। उता, यूएई समर्थित एसटीसीले दक्षिण यमनको अधिकांश भूभाग आफ्नो नियन्त्रणमा लिएको छ। २ डिसेम्बरमा एसटीसीले देशको पूर्वी भागमा ठूलो सैन्य आक्रमण गर्दै सरकार समर्थित बलहरूलाई पराजित गर्‍यो र साउदी सीमासँग जोडिएको तेल–समृद्ध हद्रामावत प्रान्तसम्म आफ्नो पकड विस्तार गर्‍यो। एसटीसीले यसलाई “दक्षिणमा स्थिरता पुनःस्थापना” का लागि आवश्यक कदम भनेको छ, तर पीएलसी प्रमुख राशद अल–आलिमीले यसलाई विद्रोह भन्दै यमन टुक्र्याउने प्रयासको संज्ञा दिएका छन्।

स्थिति अझ चर्किँदै जाँदा साउदी नेतृत्वको गठबन्धनले हवाई आक्रमणहरू गरेको छ। हद्रामावतमा एसटीसीको सैन्य शिविरमा भएको हवाई आक्रमणमा सात जनाको मृत्यु भएको एसटीसी अधिकारीले बताएका छन्। यसअघि दक्षिणी बन्दरगाह शहर मुकल्लामा भएको आक्रमणपछि साउदी गठबन्धनले यूएईले हतियारसहितका जहाजहरू एसटीसीलाई आपूर्ति गरेको आरोप लगाएको थियो। यूएईले भने ती आरोप अस्वीकार गर्दै सामग्री आफ्ना बलका लागि भएको दाबी गरेको छ। यी घटनापछि यमनको राष्ट्रपति परिषद्ले यूएईसँगको संयुक्त रक्षा सम्झौता रद्द गर्दै २४ घण्टाभित्र आफ्ना सबै सेना फिर्ता लैजान आदेश दिएको थियो, जसलाई साउदी अरबले पनि समर्थन गरेको छ।

यमनमा यो बढ्दो द्वन्द्वले आम नागरिकलाई गहिरो चिन्तामा पारेको छ। युद्धले थिलथिलो बनाएको अर्थतन्त्र र मानवीय संकटका बीच लाखौं मानिस विस्थापन, भोकमरी र असुरक्षामा बाँचिरहेका छन्। संयुक्त राष्ट्रसंघका अनुसार यमनका करिब ४० मिलियन जनसंख्यामा १९ मिलियनभन्दा बढीलाई मानवीय सहायता आवश्यक छ। अहिलेको परिस्थितिलाई कतिपयले खाडी राष्ट्रहरूबीचको प्रोक्सी युद्धका रूपमा हेरेका छन्। विश्लेषकहरूका अनुसार एसटीसीको स्वतन्त्र दक्षिण यमनको माग नयाँ होइन र यसको नेतृत्व यसबाट पछि हट्ने सम्भावना कम छ। यदि साउदी समर्थित बल र एसटीसीबीच पूर्ण युद्ध भड्कियो भने यसको असर केवल यमनमै सीमित नरही पूरै क्षेत्रीय स्थिरतामा गम्भीर खतरा उत्पन्न हुन सक्ने चेतावनी दिइएको छ।