पछिल्ला तीन सातादेखि विश्वको ध्यान एउटा गम्भीर प्रश्नमा केन्द्रित छ—के अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानमाथि सैन्य आक्रमणको आदेश दिनेछन् ? मध्यपूर्वमा बढ्दो सैन्य गतिविधि, कूटनीतिक दबाब र कठोर चेतावनीहरूले यो आशंका थप बलियो बन्दै गएको छ। संयुक्त राज्य अमेरिकाले इरान नजिकै आफ्नो सैन्य उपस्थिति उल्लेखनीय रूपमा बढाएको छ, जसमा एक विमानवाहक युद्धपोत र थुप्रै युद्धपोतहरू समावेश छन्। राष्ट्रपति ट्रम्पले यी सैन्य शक्तिलाई ‘आर्माडा’ भन्दै सार्वजनिक रूपमा उल्लेख गरेका छन्।
यद्यपि ट्रम्प प्रशासनले अझै पनि कूटनीतिक समाधानलाई प्राथमिकता दिएको संकेत गरिरहेको छ। ट्रम्प स्वयंले इरानसँग ‘डिल’ गर्न चाहेको बताएका छन् र दुवै पक्षबीच संवाद भइरहेको देखिन्छ। यही सन्दर्भमा ह्वाइट हाउसका विशेष दूत स्टिभ विटकफ शुक्रबार इस्तानबुलमा इरानी विदेशमन्त्रीसँग भेट गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। तर कूटनीति असफल भएमा सैन्य कारबाहीको विकल्प खुला रहेको चेतावनी ट्रम्पले पटक–पटक दिँदै आएका छन्।बीबीसीका सुरक्षा संवाददाता फ्र्याङ्क गार्डनरका अनुसार यदि वार्ता असफल भयो र ट्रम्पले सैन्य आक्रमणको निर्णय लिए भने त्यसका सम्भावित परिणामहरू केवल इरानका लागि मात्र होइन, सम्पूर्ण मध्यपूर्व र विश्वकै लागि गहिरा र दीर्घकालीन हुन सक्छन्। उनले सम्भावित विभिन्न परिदृश्यहरू प्रस्तुत गर्दै त्यसले इरानी नेतृत्व, जनसाधारण, क्षेत्रीय शक्ति सन्तुलन र अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षामा पार्ने प्रभावको विश्लेषण गरेका छन्।
सबैभन्दा सम्भावित विकल्पमध्ये एक सीमित सैन्य आक्रमण हुन सक्छ। यसअन्तर्गत अमेरिकाले इरानका आणविक संरचना, सैन्य अड्डा वा मिसाइल क्षमतामा लक्षित हवाई आक्रमण गर्न सक्छ। यस्तो आक्रमणले इरानको सैन्य क्षमतामा तत्काल क्षति पुर्याए पनि इरानी शासनलाई पूर्ण रूपमा कमजोर बनाउने सम्भावना कम रहने गार्डनरको विश्लेषण छ। बरु यसले इरानलाई प्रतिशोधात्मक कदम चाल्न प्रेरित गर्न सक्छ।इरानले मध्यपूर्वभर फैलिएका आफ्ना सहयोगी समूहहरू—हिजबुल्लाह, हमास, हुथी विद्रोही र इराक तथा सिरियामा सक्रिय मिलिसियाहरू—मार्फत अमेरिकी हितमाथि आक्रमण गराउन सक्छ। यसले इजरायल, साउदी अरेबिया र खाडी क्षेत्रका अमेरिकी सैन्य अड्डाहरूलाई जोखिममा पार्न सक्छ। परिणामस्वरूप क्षेत्रीय युद्धको खतरा तीव्र रूपमा बढ्नेछ।
अर्को सम्भावित परिदृश्य भनेको इरानको आणविक कार्यक्रमलाई पूर्ण रूपमा ध्वस्त पार्ने उद्देश्यले व्यापक सैन्य अभियान हो। यस्तो कदमले इरानको रणनीतिक क्षमतामा गहिरो क्षति पुर्याउन सक्छ, तर यसका लागि लामो समयसम्मको सैन्य संलग्नता आवश्यक पर्न सक्छ। यसले इरानभित्र राष्ट्रवादी भावना बलियो बनाउँदै शासनलाई थप कठोर बन्ने अवसर दिन सक्छ, जसको प्रत्यक्ष असर इरानी जनतामाथि पर्नेछ।गार्डनरका अनुसार सबैभन्दा खतरनाक विकल्प भनेको युद्ध क्रमशः नियन्त्रण बाहिर जानु हो। इरानले स्ट्रेट अफ होर्मुज बन्द गर्ने प्रयास गर्न सक्छ, जहाँबाट विश्वको ठूलो हिस्साको तेल आपूर्ति हुने गर्छ। यदि यो जलमार्ग अवरुद्ध भयो भने विश्वव्यापी ऊर्जा संकट उत्पन्न हुन सक्छ, तेलको मूल्य आकासिन सक्छ र विश्व अर्थतन्त्रमा गहिरो असर पर्न सक्छ।
इरानभित्र पनि सैन्य आक्रमणको प्रभाव गम्भीर हुने निश्चित छ। पहिले नै आर्थिक प्रतिबन्ध, मुद्रास्फीति र बेरोजगारीको मार खेपिरहेका इरानी नागरिक थप कठिनाइमा पर्न सक्छन्। सैन्य आक्रमणले जनधनको क्षति मात्र होइन, मानवीय संकटसमेत निम्त्याउन सक्छ। तर बाह्य आक्रमणको अवस्थामा शासनविरुद्धको असन्तोष दबिएर सरकार वरिपरि राष्ट्रिय एकता निर्माण हुने सम्भावनालाई पनि गार्डनरले औंल्याएका छन्।अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पनि यसको प्रभाव व्यापक हुनेछ। युरोपेली मुलुकहरू कूटनीतिक समाधानको पक्षमा देखिँदै आएका छन् भने रूस र चीनले अमेरिकाको एकपक्षीय सैन्य कदमको आलोचना गर्ने सम्भावना छ। संयुक्त राष्ट्रसंघमार्फत समाधान खोज्नुपर्ने आवाज बलियो हुन सक्छ, तर सैन्य कारबाही सुरु भइसकेपछि कूटनीतिक प्रयास कमजोर हुने जोखिम रहन्छ।
यसरी हेर्दा, ट्रम्प प्रशासनको अगाडि रहेका विकल्पहरू अत्यन्त संवेदनशील र जोखिमपूर्ण छन्। कूटनीतिक सम्झौता भएमा तनाव कम हुन सक्छ, तर सैन्य आक्रमणको निर्णयले मध्यपूर्वलाई लामो समयसम्म अस्थिरताको भुमरीमा धकेल्न सक्छ। विश्व अहिले यही चासोका साथ प्रतीक्षारत छ—ट्रम्पले वार्तालाई प्राथमिकता दिनेछन् कि इतिहास बदल्ने सैन्य आदेश जारी गर्नेछन् ?
