रास्वपा र विवेकशील साझाबीच एकीकरण : जेनजि आन्दोलनको ज्वारले जन्मायो नयाँ वैकल्पिक शक्ति

काठमाडौँ — जेनजि आन्दोलनको ज्वारले नेपाली राजनीतिमा नयाँ धार जन्माएपछि, अब त्यही धारका दुई दल— राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) र विवेकशील साझा पार्टी— एकै छानोमा आउँदैछन्। आइतबार (मंसिर १४) राष्ट्रिय सभागृहमा हुने एकता घोषणा सभाले वैकल्पिक शक्तिलाई थप बलियो बनाउने अपेक्षा गरिएको छ। यो एकीकरणले पुराना दलहरूको एकाधिकार तोडेर लोकतान्त्रिक चरित्रको नयाँ शक्ति निर्माण गर्ने दुवै दलको साझा संकल्प हो।

विवेकशील साझाको यात्रा २०६९ सालमा उज्ज्वल थापाको नेतृत्वमा सुरु भएको विवेकशील अभियानबाट थालिएको थियो। २०७० मा विवेकशील नेपाली दल बनेर चुनावी राजनीतिमा प्रवेश गरेको यो दलले २०७४ मा साझा पार्टीसँग एकीकरण गरी विवेकशील साझा बनेको थियो। हालै राप्रपाका वरिष्ठ उपाध्यक्ष रविन्द्र मिश्र पक्षसँग एकता गरेपछि दलको नाम विवेकशील साझा कायम रह्यो। अर्कोतर्फ, ४० महिनाअघि जन्मिएको रास्वपा रवि लामिछानेको नेतृत्वमा जेनजि आन्दोलनको प्रतिफलस्वरूप उदाएको थियो। दुवै दलले वैकल्पिक राजनीतिको झण्डा बोकेका थिए, तर जेनजि आन्दोलनले उनीहरूलाई एकताको बिन्दुमा पुर्‍यायो।एकताको आधार विगतको सम्बन्ध र साझा नीतिमा छ। रास्वपाको उच्चस्तरीय संवाद समितिका संयोजक डा. स्वर्णिम वाग्लेको दिवंगत उज्ज्वल थापासँग बूढानीलकण्ठ स्कूलदेखि अमेरिकासम्मको घनिष्ठ सम्बन्ध थियो। दुवै दलले एकअर्कालाई 'मित्र शक्ति' परिभाषित गर्दै आएका थिए। गत जेठ १८ मा उज्ज्वलको स्मृति सभामा रास्वपाका कार्यवाहक सभापति डीपी अर्यालले एकीकरणको लिखित प्रस्ताव राखे। विवेकशील साझाले यसलाई सकारात्मक रूपमा ग्रहण गर्‍यो। असार २५ मा रवि लामिछाने भैरहवा कारागारमा हुँदा विवेकशीलका उपाध्यक्ष प्रकाशचन्द्र परियारले भेटेर नजिक बनाए।

जेनजि आन्दोलनपछि वैकल्पिक दलहरूको एकता–विलयको क्रम तीव्र भयो। दुवै दलले ऊर्जामन्त्री कुलमान घिसिङसँग छलफल गरे पनि मिलनबिन्दु नपत्ता लागेपछि रास्वपा र विवेकशील साझाबीच मात्र संवाद केन्द्रित भयो। रास्वपाबाट स्वर्णिम वाग्ले, विपीन आचार्य र शिशिर खनाल तथा विवेकशील साझाबाट परियार र महासचिव रञ्जु दर्शनाले पाँच चरणमा छलफल गरे। गत बुधबार विवेकशील साझाको केन्द्रीय समिति बैठकले ३५ मध्ये २५ सदस्य उपस्थितिमा (६ भर्चुअल र ३ लिखित सहमतिसहित) 'बृहत्तर ध्रुवीकरण/एकीकरण प्रस्ताव' लाई सर्वसम्मत अनुमोदन गर्‍यो। “एकतामा असहमति कोही छैनन्, यो निसर्त एकीकरण हो,” परियारले भने।एकतापछि रास्वपाकै नाम, नेतृत्व, चुनाव चिह्न (घण्टी) र नीति स्वीकार गरिने छ। विवेकशील साझाकी अध्यक्ष समीक्षा बाँस्कोटाले “राजनीतिमा कहिलेकाहीँ दुई कदम पछि हट्नुपर्छ” भन्दै निसर्त एकताको औचित्य देखाइन्। महासचिव रञ्जु दर्शनाले पनि पद र सङ्ख्याभन्दा मूल्य–मान्यतालाई प्राथमिकता दिएको बताइन्। पदीय भूमिका र तहगत संरचनाको टुङ्गो चाँडै लाग्ने छ। विवेकशीलको विपत कोषबाट ३३ लाख रुपैयाँ रास्वपामा हस्तान्तरण हुनेछ। उज्ज्वल थापाको स्मृति दिवस जेठ १८ लाई केन्द्रीय कार्यक्रम बनाइने र विवेकशील अभियानलाई ऐतिहासिक दस्तावेजीकरण गरिने सहमति छ।

दुवै दलका नेताहरूको विगतको पृष्ठभूमिले एकतालाई बल पुर्‍यायो। धेरैजसो नेताहरू नेपाली कांग्रेसबाट वैकल्पिक राजनीतिमा आएका थिए। “नीति–सिद्धान्तले ध्रुवीकरण भइरहेको छ, हामी लोकतान्त्रिक आचरण बोक्छौँ,” परियारले भने। विवेकशील साझामा महिलाको नेतृत्व (अध्यक्ष समीक्षा र महासचिव रञ्जु) लाई प्रशंसा गरिन्छ। पार्टीले ४१ जिल्लामा सम्पर्क व्यक्ति चयन गरेको छ, तर गत निर्वाचनमा संघ–प्रदेशमा सांसद निस्किएनन्। स्थानीय तहमा भने बाराको फेटा गाउँपालिकामा १ अध्यक्ष, १ उपाध्यक्ष र ४ वडाध्यक्ष जितेका थिए। भ्रातृ संस्थामा युवा संगठन र १३ विभाग छन्।तर, एकताप्रति असन्तुष्ट पनि छन्। पूर्व सांसद रमेश पौडेल र नेता आशुतोष तिवारीले विरोध जनाएका छन्। “विवेकशील अभियान मर्ने छैन,” पौडेलले भने। पार्टीले स्पष्ट पार्‍यो : तिवारी तीन वर्षदेखि सदस्य छैनन्, पौडेल क्रियाशील छैनन्। “उज्ज्वलको अभियान वृहत्तर बन्छ, यो विलय होइन,” परियारले दाबी गरे।यो एकीकरणले वैकल्पिक शक्तिलाई मजबुत बनाउँछ। जेनजि आन्दोलनको ऊर्जाले जन्माएका यी दलहरूले पुरानो राजनीतिलाई चुनौती दिन सक्छन्। आइतबारको घोषणाले नयाँ अध्याय सुरु हुनेछ— तर सफलताको कडी परीक्षा आगामी निर्वाचनमा नै हुनेछ।