बैंकहरूको ब्यालेन्स सिटमा दबाब : लगानी ठप्प, बढ्दै खराब ऋण

नेपालको बैंकिङ क्षेत्र हाल गम्भीर दबाबमा परेको छ। पछिल्लो समय अर्थतन्त्र सुस्त हुँदा बैंकहरूमा लगानी गतिविधि ठप्पजस्तै भएको छ भने गैर-कार्यशील ऋण दर तीव्र रूपमा बढ्दै गएको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकका तथ्यांकअनुसार धेरैजसो वाणिज्य बैंकहरूको गैर-कार्यशील ऋण दर पाँच प्रतिशतभन्दा माथि पुगेको छ, जसले बैंकहरूको ब्यालेन्स सिटमा प्रत्यक्ष असर गरेको छ। धेरै उद्योग तथा व्यवसायहरूले आफ्नो ऋण समयमा फिर्ता गर्न नसक्दा बैंकहरूको सम्पत्ति गुणस्तर कमजोर बन्दै गएको छ।

अर्थतन्त्रमा उत्पादन र लगानी गतिविधि घट्दा बैंकहरूले संकलन गरेको निक्षेपलाई लगानी गर्न नसक्ने अवस्था आएको छ। तरलता प्रशस्त भए पनि ऋण वितरणमा कमी आएको छ। कतिपय बैंकहरूको कर्जा–निक्षेप अनुपात घट्दै गएको छ, जसले लगानी अवसरको अभाव देखाउँछ। व्यवसायिक क्षेत्र सुस्त हुँदा निर्माण, उद्योग, पर्यटन, र सेवा क्षेत्रहरूमा ऋणको माग घटेको छ। यसका कारण बैंकहरूले संकलित रकम सुरक्षित लगानी गर्न नसक्दा ब्याज आम्दानी घटेको र नाफा पनि कमजोर भएको बताइन्छ।केही बैंकर्सले पछिल्ला दिनमा देखिएका सामाजिक तथा राजनीतिक अस्थिरताहरूले बजारमा अनिश्चितता बढाएको जनाएका छन्। विशेषगरी युवा पुस्ताको असन्तुष्टिबाट सुरु भएको तथाकथित “जेन–जेड आन्दोलन” का कारण लगानीकर्ताहरूले जोखिम लिन नचाहेको र उपभोगमा समेत गिरावट आएको बताइन्छ। बजारमा विश्वास घट्दा व्यवसाय विस्तारको हौसला कमजोर भएको र नयाँ परियोजनामा लगानी रोकिएको उनीहरूको भनाइ छ। यद्यपि, यो आन्दोलनले बैंकहरूको वित्तीय अवस्था प्रत्यक्ष रूपमा बिगारेको ठोस प्रमाण भने अहिलेसम्म प्राप्त भएको छैन।नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार हाल बैंकहरूले ठूलो मात्रामा गैर–बैंकिङ सम्पत्ति  अर्थात् धितोका रूपमा लिएर राखिएका सम्पत्तिहरू व्यवस्थापन गर्नुपर्ने अवस्था आएको छ। यो क्रम बढ्दै गए बैंकहरूको पूँजी पर्याप्तता सूचकांक मा पनि असर पर्न सक्ने चेतावनी विशेषज्ञहरूले दिएका छन्। उनीहरूका अनुसार, यदि लगानी प्रवाह नबढाई आर्थिक गतिविधि पुनःसञ्चालन गर्न सकिएन भने बैंकिङ प्रणालीमै अस्थिरता आउन सक्छ।

समग्रमा, नेपालका बैंकहरूको ब्यालेन्स सिट अहिले कमजोर अवस्थामा पुगेको छ। सुस्त अर्थतन्त्र, घट्दो लगानी, बढ्दो खराब ऋण, र बजारमा घट्दो विश्वासले बैंकिङ क्षेत्रलाई चुनौतीपूर्ण मोडमा पुर्‍याएको छ। अब सरकार र नियामक निकायले आर्थिक नीतिहरूमा ठोस सुधार गर्दै लगानीमैत्री वातावरण सिर्जना नगरेमा यो संकट अझ गहिरिन सक्ने विशेषज्ञहरूको चेताव