देउसीभैलोको सांस्कृतिक सम्बन्ध

तिहार पर्वसँग जोडिएको देउसी भैलो नेपाली सांस्कृतिक जीवनको एक अनमोल र महत्वपूर्ण हिस्सा हो। यसको इतिहास धार्मिक र सांस्कृतिक रूपमा धेरै पुरानो छ र नेपालीहरूको सामाजिक र सांस्कृतिक एकताको अभिव्यक्तिका रूपमा विकास भएको छ। देउसी शब्दको उत्पत्ति ‘देउसिरे’ अर्थात् देवश्री रामबाट भएको मानिन्छ र यो परम्परा अयोध्यावासीहरूले आफ्नो राजा रामको स्वागतमा शुरु गरेको भनिन्छ।

देउसी भैलो तिहार पर्वको जीवित संस्कृतिको प्रतिनिधित्व गर्छ र यसले नेपालीहरूको सामूहिक एकता र उत्साह प्रकट गर्दछ। यो परम्परामा गाउँ र शहरका मानिसहरू समूहमा भेला भएर मादल, बाँसुरी, खैंजडीजस्ता स्थानीय बाजाहरुको तालमा पारंपरिक गीतहरू गाउछन् र नाचगान गरेर एकअर्कामा आशीर्वाद र शुभकामना भैयालो चलाउँछन्। परम्परागत सोरठी, मारुनी, कौरा नाच र यस्तै लोकगीतहरू देउसी भैलोका मुख्य पहिचान हुन्, जुन माध्यम बाट गाउँले जीवनशैली र सामाजिक सम्बन्धहरू उजागर हुन्छन्।तर, पछिल्लो दशक यता देउसी भैलोमा आधुनिक पप, र्‍याप र विदेशी संगीतको प्रभाव बढ्दै गएको छ। यसले देउसी भैलोको मौलिकता हराउँदैछ र नेपाली परम्परागत सांस्कृतिक पहिचानमा चुनौती पैदा गरेको छ। युवापुस्तामा पश्चिमी संस्कृति र प्रविधिको प्रभावका कारण देउसी भैलोमा प्रयोग हुने परम्परागत बाजा कम हुँदै गएका छन् र नाचगानमा आधुनिक पोशाक र अभिव्यक्ति बढी देखिन थालेको छ। यसले सांस्कृतिक विरासतमा प्रशस्तै चिन्ता उत्पन्न गरेको छ।यसरी, सांस्कृतिक संरक्षणका लागि स्थानीय तह, समुदाय र युवा पुस्ताबीच संवाद र सहकार्य जरुरी छ। देउसी भैलोमा पारंपरिक गीत, बाजा, नृत्य र पहिरनहरूको संरक्षण गरेर मात्र यो सांस्कृतिक पर्वलाई यसको वास्तविक स्वरूपमा जोगाउन सकिन्छ। साथै, यसले नेपालीहरूको पहिचान र सामाजिक सद्भाव बढाउने काम गर्दछ जुन हाम्रो सांस्कृतिक र धार्मिक धरोहरको संरक्षक हो।

यस परम्पराले नेपाली समाजमा पारिवारिक सम्बन्ध बलियो पार्ने, आपसी माया र सम्मानको भाव जगाउने सांस्कृतिक सम्भावना बोकेको छ। यसले नेपालीहरूको अनौठो सामाजिक एकता र सांस्कृतिक आग्रहलाई समेटेर भविष्यमा पनि सांस्कृतिक पहिचानको दृढ आधार बन्ने विश्वास गरिन्छ। वर्तमानमा मौलिक गीत, बाजा र परम्परागत अभिव्यक्ति हराउँदै गएको अवस्थामा सांस्कृतिक संरक्षणको लागि विशेष ध्यान र पहल गर्नु उपयुक्त छ।देउसी भैलो तिहार पर्वको प्रमुख सांस्कृतिक सम्पदा हो जुन नेपालीहरूको विश्वास, श्रद्धा र सामाजिक मेलमिलापको प्रबल माध्यम हो। यसको संरक्षण र संवर्द्धनका लागि सबै तहमा सचेतना र सक्रिय प्रयास आवश्यक छ।