भेनेजुएलामा ट्रम्पको ‘एन्डगेम’ के हो?

दुई महिनादेखि अमेरिकी सेनाले क्यारिबियन सागरमा दशौँ युद्धपोत, लडाकु विमान, बमवर्षक, म्यारिन, ड्रोन र जासुसी विमानहरू तैनाथ गर्दै आएको छ — पछिल्ला दशकहरूमा यो क्षेत्रमै देखिएको सबैभन्दा ठूलो सैन्य जमघट। यस कदमले अमेरिकाको वास्तविक उद्देश्य के हो भन्ने प्रश्न उठाएको छ — के यो ‘मादुरो शासन फाल्ने संकेत’ हो?लामो दूरीका बि-५२ बमवर्षकहरूले भेनेजुएलाको किनार नजिक ‘बम्बर आक्रमण प्रदर्शन’ गरेका छन्। राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले सिआइएलाई पनि भेनेजुएलामा परिचालन गर्न अनुमति दिएका छन्। अमेरिकाले भनिरहेको छ, “भेनेजुएलाबाट निस्किएका साना डुंगामा चढेका ‘नार्को–आतङ्ककारीहरू’ माथि प्रहार गरिएको” — तर प्रमाण भने पेस गरिएको छैन।क्षेत्रीय देशहरूले यी आक्रमणहरूको कानुनी वैधतामाथि प्रश्न उठाएका छन्। विश्लेषकहरू भन्छन् — यो “मादुरो शासनलाई डर देखाउने अभियान” हो, जसको अन्तिम उद्देश्य ‘रेजीम चेन्ज’ नै हो। चाथम हाउसका अनुसन्धानकर्ता डा. क्रिस्टोफर साबातिनीका शब्दमा, “यो सन्देश पठाउने खेल हो — वास्तविक आक्रमण होइन, तर मादुरो र उसका सैन्य सल्लाहकारलाई त्रसित पार्ने प्रयास।”

बिबिसीले सार्वजनिक स्रोतहरू, उपग्रह तस्बिर र ट्र्याकिङ डाटाबाट हालसम्म १० अमेरिकी युद्धपोत क्षेत्रभर तैनाथ गरेको पुष्टि गरेको छ — जसमा गाइडेड मिसाइल डेस्ट्रोयरदेखि लिएर इन्धन आपूर्तिकर्ता ट्याङ्करसम्म समावेश छन्।अमेरिकी प्रशासन (विशेषगरी विदेशमन्त्री मार्को रुबियो) लामो समयदेखि मादुरोको पतन चाहन्छ। उनले मादुरोलाई “भयानक तानाशाह” भन्दै सार्वजनिक रूपमा अपदस्थ गर्ने नीति अघि बढाइरहेका छन्। तर ट्रम्प आफैं २०१६ मा “विदेशी शासन फाल्ने दौड रोक्ने” वाचा गरेर आएको हुँदा, प्रत्यक्ष हस्तक्षेप उनको लागि राजनीतिक रूपमा जोखिमपूर्ण मानिन्छ।सन् २०२४ को विवादास्पद निर्वाचनपछि अमेरिकाले मादुरोलाई राष्ट्रपति मान्दैन। कराकसस्थित अमेरिकी दूतावास पनि २०१९ मै बन्द गरिएको थियो।हाल अमेरिकाले मादुरोको गिरफ्तारीका लागि जानकारी दिने जो–कोहीलाई ५० मिलियन डलर इनामको घोषणा गरेको छ — तर यसले उनका भित्रका वफादारहरूलाई लोभ्याउन सकेको छैन। विशेषज्ञ जोसे इग्नासियो हर्नान्डेजका अनुसार, “भेनेजुएलाको धनी–भ्रष्ट अभिजात वर्गका लागि ५० मिलियन केही होइन।”उनीहरू तेल र भ्रष्टाचारको जालोमा अडिएका छन्। पूर्व कोषाध्यक्ष अलेजान्द्रो अन्द्राडेले एक्लै एक अर्ब डलर घुस लिएको उदाहरण उल्लेखनीय छ। सैन्य नेतृत्व नै परिवर्तनको कुञ्जी मानिए पनि उनीहरूलाई प्रोत्साहित गर्न ‘क्षमादान’को ग्यारेन्टी बिना कदम चाल्ने सम्भावना न्यून छ।ट्रम्पले यो अभियानलाई “नशा–विरोधी युद्ध” भनेर नाम दिएको छ। उनले १६ अक्टोबरमा प्रहार गरिएको डुंगामा “मुख्यतया फेन्टानिल लोड गरिएको” दाबी गरे। तर फेन्टानिलको उत्पादन केन्द्र मेक्सिको हो, दक्षिण अमेरिका होइन।डा. साबातिनी भन्छन्, “यो ड्रग्सबारे होइन — यो मादुरो शासनलाई आपराधिक बनाउने कथा हो।” अमेरिकाले २०२० देखि नै मादुरोमाथि ‘नार्को–टेररिज्म’को आरोप लगाउँदै आएको छ, जुन उनले इन्कार गरेका छन्।अमेरिकी ड्रग इन्फोर्समेन्ट एजेन्सी  का अनुसार, अमेरिकामा बरामद ८४ प्रतिशत कोकेन कोलम्बियाबाट आउँछ — भेनेजुएलाबाट होइन। यसले देखाउँछ कि समुद्री प्रहारहरू ‘नशा नियन्त्रण’ भन्दा राजनीतिक सन्देश दिने उद्देश्यले गरिएका हुन्।अमेरिकी आक्रमणहरूबाट स्थानीय माछा मार्नेहरूले भय अनुभव गरिरहेका छन्। मादुरोले यी आरोपलाई “अमेरिकी साम्राज्यवादको बहाना” भन्दै अस्वीकार गरेका छन्। तर उनका नातेदारहरू २०१६ मा कोकेन तस्करीको आरोपमा अमेरिकामा दोषी ठहर भएका थिए — जसले शासनको भ्रष्ट जालो झल्काउँछ।

सैन्य विज्ञहरूका अनुसार, “ड्रग्स नियन्त्रणका लागि” यति ठूलो सेना आवश्यक हुँदैन। हाल अमेरिकी जहाजहरू प्यूर्टो रिको र त्रिनिडाड–टोब्यागो नजिक देखिएका छन्, जसमा एक ‘स्पेशल फोर्स सपोर्ट शिप’ पनि समावेश छ — जसले ड्रोन, हेलिकप्टर र सानो डुङ्गा समायोजन गर्न सक्छ।साथै, उपग्रह तस्बिरहरूले प्यूर्टो रिकोमा अमेरिकी एफ-३५ लडाकु विमान र एम्क्यु-९  रीपर ड्रोन देखाएका छन् — यी विमानहरू अफगानिस्तान, सिरिया र लिबियामा आक्रमणका लागि प्रयोग गरिएका थिए।

सिआइए लाई ट्रम्पले कति अधिकार दिएका छन् भन्ने प्रश्नमा उनले हाँसेर टारे — “त्यो प्रश्न नै हास्यास्पद छ,” भने। तर उनले “हामी अहिले जमिन पनि हेर्दैछौं” भनेका छन् — जसले भेनेजुएलामा सीधा सैन्य कार्यवाहीको संकेत दिन्छ।पूर्व सिआइए विश्लेषक नेड प्राइसका अनुसार, सिआइए को ‘कोभर्ट एक्शन’ धेरै रूप लिन सक्छ — सूचना युद्ध, तोडफोड, विपक्षीलाई सहयोग, वा शासन परिवर्तनसम्म।डा. साबातिनीका अनुसार, “यदि ट्रम्प आक्रामक बन्न चाहन्छन् भने, उसले मादुरो वा उसका सैन्य सहायकहरूलाई लक्षित गर्न सक्छ।” उनले थपे, “यो ‘स्म्यास–एन्ड–ग्राब’ शैलीको अभियान हुन सक्छ — जहाँ मादुरो वा उनका सहयोगीहरूलाई पक्राउ गरी अमेरिकामा ल्याइने प्रयास हुनसक्छ।”

तर ठूलो प्रश्न अझै बाँकी छ — ट्रम्पले कति समयसम्म यति ठूलो सैन्य शक्ति क्यारिबियनमा राखिराख्ने? यदि यो केवल ‘धम्की प्रदर्शन’ मात्र हो भने, मादुरोले त्यसलाई बेवास्ता गर्न सक्छन्। तर यदि ट्रम्प वास्तवमै सत्ता परिवर्तन चाहन्छन् भने, अब उनले कुन कदम चाल्ने भन्ने नै उनको राजनीतिक भविष्यको निर्णायक मोड बन्न सक्छ।