युक्रेन वार्ताको छायामा ग्रीनल्याण्ड संकट: ट्रम्पका कारण युरोप दबाबमा

रुस–युक्रेन युद्ध अन्त्यका लागि योजना “९० प्रतिशत पूरा भएको” युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले दाबी गरिरहेका बेला, पेरिसमा भएको उच्चस्तरीय बैठकमा सहभागी कुनै पनि युरोपेली नेता अमेरिकालाई रुष्ट बनाउने जोखिम लिन चाहँदैनथे।

तर सो भव्य बैठकको केन्द्रमा एउटा मौन तर विशाल विषय उपस्थित थियो— ग्रीनल्याण्ड।विश्वकै सबैभन्दा ठूलो टापु ग्रीनल्याण्ड, जर्मनीभन्दा करिब छ गुणा ठूलो, आर्कटिक क्षेत्रमा अवस्थित छ र डेनमार्कको स्वायत्त क्षेत्र हो। तर अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले यसलाई अमेरिकाको “राष्ट्रिय सुरक्षाका लागि अत्यावश्यक” भन्दै आफ्नो नियन्त्रणमा ल्याउन चाहेको दाबी दोहोर्‍याइरहेका छन्।पेरिस बैठकमा डेनमार्ककी प्रधानमन्त्री मेटे फ्रेडरिक्सन पनि सहभागी थिइन्। उनी युरोपेली संघ र नाटो दुवैका लागि महत्वपूर्ण सहयोगी हुन्। यद्यपि ट्रम्पलाई चिढ्याउने डरले युरोपेली शक्तिहरू खुला रूपमा अमेरिका विरुद्ध उभिन सकेनन्।

यसैबीच बेलायत, फ्रान्स र जर्मनीसहित छ युरोपेली देशहरूले युक्रेन वार्ताकै छेउमा संयुक्त वक्तव्य जारी गर्दै आर्कटिक सुरक्षा नाटो सहयोगीहरू मिलेर सुनिश्चित गर्नुपर्ने र ग्रीनल्याण्डको भविष्यबारे निर्णय गर्ने अधिकार डेनमार्क र ग्रीनल्याण्डकै हुने बताएका थिए।तर त्यो वक्तव्य ट्रम्पको महत्वाकांक्षा रोक्न पर्याप्त भएन।घण्टौँभित्रै ह्वाइट हाउसले प्रतिक्रिया दिँदै ग्रीनल्याण्ड अधिग्रहणका लागि “विभिन्न एकपक्षीय विकल्पहरू” छलफलमा रहेको र आवश्यक परे अमेरिकी सेना प्रयोग गर्न सकिने चेतावनी दियो।यो अभिव्यक्तिले युरोपेली नेताहरूलाई गहिरो चिन्तामा पारेको छ।

ट्रम्पले ग्रीनल्याण्डबारे इच्छा पहिलो कार्यकालमै व्यक्त गरेका थिए, जुन बेला धेरै युरोपेली नेताहरूले निजी रूपमा यसलाई हल्का रूपमा लिएका थिए। तर भेनेजुएलामा अमेरिकी सैन्य हस्तक्षेपपछि अब त्यो विषय गम्भीर खतराको रूपमा हेरिन थालेको छ।

विशेष गरी विडम्बना के छ भने;युरोपेली देशहरू युक्रेनको सार्वभौमिकता जोगाउन अमेरिकालाई मनाइरहेका बेला, अमेरिका स्वयंले भेनेजुएलामा सैन्य कारबाही गरेको छ र डेनमार्कको सार्वभौमिकतामाथि प्रश्न उठाइरहेको छ।डेनमार्क र अमेरिका दुवै नाटो सदस्य हुन्। तर कोपनहेगनको चेतावनी छ— यदि अमेरिकाले ग्रीनल्याण्ड एकपक्षीय रूपमा लियो भने, दोस्रो विश्वयुद्धपछिको ट्रान्स–एटलान्टिक रक्षा गठबन्धन नाटोको अन्त्य हुन सक्छ।

एक वरिष्ठ युरोपेली अधिकारीले नाम नखुलाउने शर्तमा भनेका छन्,“यो घटनाले ट्रम्पसामु युरोप कति कमजोर छ भन्ने कुरा फेरि एकपटक देखाएको छ।”डेनमार्कका नर्डिक छिमेकीहरू तुरुन्तै समर्थनमा उत्रिए पनि युरोपका तथाकथित ‘ठूला तीन’— बेलायत, फ्रान्स र जर्मनी— सुरुमा मौन बसे। पछि मात्र उनीहरूले ग्रीनल्याण्डको भविष्य डेनमार्क र ग्रीनल्याण्डकै निर्णय हुने प्रतिक्रिया दिए।विशेषज्ञहरूका अनुसार यदि २७ ईयू देश र बेलायतले संयुक्त रूपमा डेनमार्कको सार्वभौमिकताको समर्थन गरेको भए, त्यो वासिङ्टनका लागि शक्तिशाली सन्देश हुन सक्थ्यो।

ट्रम्पको कडा शैली र दबाबपूर्ण कूटनीतिका कारण युरोपेली नेताहरू खुलेर सामना गर्न डराइरहेका छन्। उनीहरू सम्बन्ध जोगाउने प्रयासमा कमजोर देखिएका छन्।आजको विश्वमा अमेरिका, चीन, रुस र भारतजस्ता महाशक्तिहरू हाबी भइरहेका बेला, युरोप निर्णायक भूमिकामा होइन, बरु किनारामा उभिएको दर्शक जस्तो देखिन थालेको छ— र त्यसै क्रममा कुल्चिने खतरा बढ्दो छ।