थाइल्याण्ड र कम्बोडियाबीच ट्रम्पको मध्यस्थतामा ऐतिहासिक शान्ति सम्झौता

क्वालालम्पुर– अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको प्रत्यक्ष निगरानीमा थाइल्याण्ड र कम्बोडियाका नेताहरूले आइतबार मलेसियामा शान्ति सम्झौता (क्वालालम्पुर शान्ति सम्झौता) मा हस्ताक्षर गरेका छन्। यो सम्झौता जुलाईमा भएको अस्थायी युद्धविराममा आधारित छ, जसले दुई देशबीचको घातक सीमा द्वन्द्व रोकेको थियो। एसियन राष्ट्रहरूको संघ (एएसियन) सम्मेलनको साइडलाइनमा भएको यो समारोहमा मलेसियाका प्रधानमन्त्री अनवर इब्राहिम, थाइल्याण्डका प्रधानमन्त्री अनुटिन चारनभिराकुल र कम्बोडियाका प्रधानमन्त्री हुन मानेत सहभागी थिए। ट्रम्पले यसलाई 'मानवताका लागि अविश्वसनीय उपलब्धि' भनेर वर्णन गर्दै आफ्नो प्रशासनको शान्ति प्रयासलाई जोड दिए। सम्झौतामा सीमा क्षेत्रबाट भारी हतियार हटाउने, ल्यान्डमाइन हटाउने सहयोग, सीमा पर्यवेक्षक टोली गठन र थाइल्याण्डले १८ कम्बोडियाली सैनिकहरूलाई रिहा गर्ने प्रावधान छन्।

यो घटनाको पृष्ठभूमिमा जुलाईमा थाइल्याण्ड र कम्बोडियाबीचको विवादित प्राचीन प्रासातिक क्षेत्र (प्राह विहार मन्दिर) नजिकै पाँच दिनसम्म चलेको झडप थियो, जसमा दर्जनौं सैनिकहरू मारिएका थिए। राष्ट्रवादी भावनाले दुई देशबीच तनाव चर्किएको थियो, र अन्तर्राष्ट्रिय मध्यस्थता आवश्यक परेको थियो। ट्रम्पको व्यक्तिगत हस्तक्षेपले जुलाईमा युद्धविराम भएको थियो, जसपछि मलेसियाले मध्यस्थता गरेको थियो। कम्बोडियाली प्रधानमन्त्री हुन मानेतले ट्रम्पलाई 'निर्णायक नेतृत्व' को लागि धन्यवाद दिँदै उनलाई नोबेल शान्ति पुरस्कारका लागि नामांकन गरेको स्मरण गराए। थाइल्याण्डका प्रधानमन्त्री चारनभिराकुलले यसलाई 'स्थायी शान्तिका लागि आधारशिला' भने, तर राष्ट्रवादी दबाबका कारण बाह्य मध्यस्थतालाई 'सुविधाजनक सहयोग' मात्र भने। दुवै देशले सीमाको परिभाषा अझै अस्पष्ट रहेको स्वीकार गरेका छन्, जसले भविष्यमा तनाव फर्किने जोखिम छ। यद्यपि, ट्रम्पको संलग्नताले यसलाई बलियो बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।सम्झौताले ट्रम्पको एसियाली भ्रमणलाई थप महत्वपूर्ण बनाएको छ, जसमा उनी मलेसिया, जापान र दक्षिण कोरियामा छन्। क्वालालम्पुर पुग्दा ट्रम्पलाई मलेसियाली प्रधानमन्त्रीले स्वागत गर्दै सांस्कृतिक नर्तकहरूसँग नाचेर स्वागत गरेका थिए। यसै क्रममा ट्रम्पले मलेसिया र कम्बोडियासँग पारस्परिक व्यापार सम्झौता गरे, जसमा अमेरिकी निर्यातलाई अतिरिक्त परीक्षणबाट मुक्त गर्ने र महत्वपूर्ण खनिजहरूमा पहुँच सुनिश्चित गर्ने प्रावधान छन्। थाइल्याण्ड र भियतनामसँग पनि व्यापार ढाँचा तयार भएको छ, जसले शुल्क र गैर-शुल्क बाधाहरू हटाउने लक्ष्य राख्छ। ट्रम्पले यसलाई 'शान्ति र समृद्धि' को संयोजन भने, र आफ्नो प्रशासनले 'हरेक क्षेत्रमा शान्ति' ल्याउने बताए। यसले अमेरिकी-चीन व्यापार वार्तालाई पनि प्रभाव पार्न सक्छ, जसको ट्रम्पको भ्रमणको मुख्य उद्देश्य हो।

यो सम्झौताको महत्व दक्षिणपूर्वी एसियाली क्षेत्रीय स्थिरतामा छ। थाइल्याण्ड र कम्बोडियाबीचको सीमा विवाद दशकौंदेखि चल्दै आएको थियो, जसले क्षेत्रीय व्यापार र पर्यटन प्रभावित थियो। सम्झौताले पर्यवेक्षक टोलीहरूले निगरानी गर्ने र ल्यान्डमाइन हटाउने प्रक्रियालाई गति दिन्छ, तर स्थानीय तहमा तनाव कायम छ। अल जजिराका अनुसार, जुलाई यता छिटपुट हिंसा भएका छन्, र मलेसियाली सेनाको तैनाती अझै भएको छैन। न्यूयोर्क टाइम्सले यसलाई 'दीर्घकालीन शान्तिका लागि बाधा' भनेको छ, किनकि राष्ट्रवादी भावनाहरू व्यवस्थापन गर्नुपर्छ। ट्रम्पको भूमिकाले उनलाई नोबेल पुरस्कारका लागि बलियो दाबेदार बनाएको छ, यद्यपि २०२५ को पुरस्कार भेनेजुएलाकी विपक्षी नेत्री मारिया कोरिना माचाडोलाई दिइएको थियो। बीबीसीका अनुसार, थाइल्याण्डले यसलाई 'संयुक्त घोषणा' मात्र भने पनि, यो शान्तिको बाटो हो।यो सम्झौताले ट्रम्पको कूटनीतिक छविलाई मजबुत बनाएको छ र एसियाली सहयोगीहरूसँग अमेरिकी सम्बन्ध गहिरो बनाउँछ। तर, यसको सफलता कार्यान्वयनमा निर्भर छ। अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले दुई देशलाई सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको छ, जसले क्षेत्रीय शान्तिलाई प्रोत्साहन दिन्छ। ट्रम्पको भ्रमणले व्यापार र शान्तिलाई जोडेर अमेरिकी प्रभाव बढाउने लक्ष्य राखेको छ, जसको प्रभाव चीनसँगको सम्बन्धमा पनि पर्न सक्छ।