लोबुचे हेलिप्याडमा अल्टिच्युड एयरको हेलिकप्टर दुर्घटना : मौसम प्रतिकूलता र नियामक लापरबाहीको शृङ्खला

काठमाडौ। नेपालको हिमाली क्षेत्रमा हेलिकप्टर दुर्घटनाको शृङ्खला फेरि दोहोरिएको छ, जसले उड्डयन सुरक्षाको गम्भीर प्रश्न उठाएको छ। सोलुखुम्बु जिल्लास्थित लोबुचे हेलिप्याड, जुन सगरमाथा आधार शिविरको नजिक छ, पटक-पटक दुर्घटनाको केन्द्र बन्दै आएको छ। यो हेलिप्याड ४,९४० मिटर उचाइमा अवस्थित भएकाले मौसमको प्रतिकूलताले उडानलाई अत्यन्त जोखिमपूर्ण बनाउँछ। नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरण (क्यान) ले यो क्षेत्रमा उच्च सतर्कता अपनाउन बारम्बार निर्देशन दिएको छ, तर हवाइ कम्पनी र पाइलटहरूको लापरबाहीले यस्ता घटना दोहोरिरहेका छन्।

आज (अक्टोबर २९, २०२५) बिहान करिब ७:५० बजे अल्टिच्युड एयरको हेलिकप्टर (एभिएसन रेन्जर मोडल, दर्ता नम्बर ९एन-एएमएस) दुर्घटनाग्रस्त भएको हो। यो हेलिकप्टर काठमाडौंबाट उडेर उद्धार अभियानमा थियो र सगरमाथा क्षेत्रमा अलपत्र परेका व्यक्तिहरूलाई उद्धार गर्न लोबुचे पुगेको थियो। अवतरणको क्रममा हिउँ परिरहेको मौसमले हेलिप्याड चिप्लो बनेकोले हेलिकप्टर स्किड भएर घुमेको र दुर्घटना भएको प्रत्यक्षदर्शीहरूले बताएका छन्। पाइलट विवेक खड्का एक्लै थिए र उनी सुरक्षित छन्। उनलाई स्थानीय उद्धार टोलीले तत्काल उद्धार गरी लुक्ला हुँदै काठमाडौं उपचारका लागि लगिएको छ। हेलिकप्टरमा कुनै यात्रु थिएनन्, जसले मानवीय क्षति हुनबाट जोगायो। तर, हेलिकप्टर पूर्ण रूपमा क्षतिग्रस्त भएको छ र मूल्य निकाल्ने काम जारी छ। सोलुखुम्बु प्रहरीका अनुसार, प्रतिकूल मौसममा पनि उडान सञ्चालन गर्नु मुख्य कारण हो।

यो घटनाले दुई वर्षअघिको दुःखद स्मृति ताजा पारेको छ। सन् २०२३ अक्टोबर १४ मा मानाङ एयरको हेलिकप्टर (९एन-एएनजे) पनि यही लोबुचे हेलिप्याडमा दुर्घटनाग्रस्त भएको थियो। लुक्लाबाट ७:१३ मा उडेर लोबुचे पुग्ने क्रममा ७:२४ मा अवतरण गर्दा आगलागी भएको थियो। पाइलट कप्तान प्रकाश कुमार सेढाई एक्लै थिए र उनी गम्भीर घाइते भएका थिए। शरीरको ४५-५० प्रतिशत भाग जलेको, फोक्सो, मेरुदण्ड र मिर्गौलामा क्षति पुगेपछि उनलाई काठमाडौंको हाम्स अस्पतालबाट भारतको मुम्बईस्थित नेशनल बर्न्स सेन्टर लगिएको थियो। तर, अक्टोबर २५ मा उपचारकै क्रममा उनको निधन भएको थियो। यो घटनापछि नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणले मानाङ एयरको सञ्चालन अनुमति निलम्बन गरेको थियो। सेढाईको मृत्युले हेलिप्याडको अवस्था र उद्धार प्रक्रियाको कमजोरी उजागर गरेको थियो।

नेपालमा हेलिकप्टर दुर्घटनाका मुख्य कारणहरूमा मौसमको अनिश्चितता, उच्च उचाइको हावापानी, हेलिप्याडको खराब अवस्था र पाइलटको अपर्याप्त प्रशिक्षण पर्छन्। हिमाली क्षेत्रमा हिउँ, कुहिरो र तीव्र हावाले दृश्यता कम गर्छ, जसले अवतरणलाई कठिन बनाउँछ। नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणका अनुसार, इभरेष्ट क्षेत्रमा वार्षिक सयौं उडान हुन्छन्, तर सतर्कताको अभावले २०२३-२०२५ मा नै दर्जनौं घटना भएका छन्। सन् २०२३ जुलाईमा नै मानाङ एयरको अर्को हेलिकप्टर लामजुरामा दुर्घटना हुँदा ६ जनाको मृत्यु भएको थियो। यी घटनाले देखाउँछन् कि हवाइ कम्पनीहरूले मौसम पूर्वानुमानलाई गम्भीरतापूर्वक नलिने र नियामक निकायको अनुगमन कमजोर हुनु ठूलो समस्या हो।

स्थानीय र ट्रेकिङ कम्पनीहरूका अनुसार, लोबुचे जस्ता हेलिप्याडहरू मौसम खराब हुँदा पटक-पटक बन्द हुन्छन्, तर पर्यटकीय सिजनको दबाबले उडान जारी राखिन्छ। सोसल मिडियामा फैलिएको भिडियो र अपडेटहरूले पुष्टि गर्छन् कि पाइलट सुरक्षित छन् र मानवीय क्षति भएको छैन। यसलाई सनसनीपूर्ण समाचार बनाउनुभन्दा सुधारात्मक कदम आवश्यक छ। क्यानले हेलिप्याडहरूको नियमित निरीक्षण कडा गर्न, पाइलटहरूलाई उच्च उचाइ प्रशिक्षण अनिवार्य गर्न र मौसम-आधारित उडान नीति लागू गर्नुपर्छ। अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगमा पनि नेपालको उड्डयन सुरक्षालाई सुदृढ गर्न सकिन्छ। यस्ता घटनाले पर्यटन उद्योगलाई दीर्घकालीन असर पार्छ, तर कडा नियम र जिम्मेवारीले मात्र यस्ता दुर्घटना रोक्न सकिन्छ। सुरक्षित उडानका लागि सबै पक्ष जिम्मेवार बन्नुपर्छ।