बेमौसमी वर्षाले कृषिक्षेत्रमा साढे तीन अर्बको क्षति, धानबाली सबैभन्दा बढी प्रभावित

दसैँलगत्तै १७, १८ र १९ असोजमा भएको अविरल वर्षाले नेपालको कृषिक्षेत्रमा करिब साढे तीन अर्ब रुपैयाँको क्षति पुर्‍याएको छ। कृषि तथा पशुपन्छी विकास विभागले संकलन गरेको प्रारम्भिक तथ्यांकअनुसार कुल तीन अर्ब ५५ करोड ८७ लाख ५४ हजार रुपैयाँबराबरको कृषिबाली, पशुधन, पूर्वाधार र बिउविजनमा क्षति भएको छ भने पछिल्लो वर्षाको थप क्षतिको विवरण अझै संकलन भइरहेको छ। विभागका महानिर्देशक प्रकाश सञ्जेलका अनुसार दुवै वर्षाका कारण धानबालीमा सबैभन्दा बढी क्षति पुगेको छ, जसमा काट्ने बेला भएको धानमा पछिल्लो वर्षाले धेरै असर गरेको रिपोर्टिङ प्राप्त भएको छ। प्रारम्भिक तथ्यांकअनुसार बालीतर्फ तीन अर्ब ३३ करोड ७१ लाख ६३ हजार, पशुपन्छीतर्फ १४ करोड ९० लाख ५२ हजार, कृषि पूर्वाधारतर्फ चार करोड ४५ लाख ९५ हजार र बिउविजनतर्फ दुई करोड ७९ लाख ४४ हजारबराबरको क्षति भएको छ।

क्षतिका हिसाबले मधेश प्रदेश सबैभन्दा बढी प्रभावित भएको छ, जहाँ दुई अर्ब ९८ करोड चार लाख ९७ हजारको क्षति भएको छ र आठै जिल्लामा रोपिएको धानबालीमा ठूलो क्षति भएको छ भने तरकारी, फलफूल, उखु र पशुधन पनि प्रभावित भएका छन्। कोशी प्रदेशमा ३४ करोड २४ लाखको क्षति भएको छ, जसमा धान, तरकारी, अलैँची, अदुवा, केरा, आलु, चिया र कोदोबाली मुख्य छन्। बागमतीमा एक करोड २४ लाख ६३ हजार, गण्डकीमा १२ लाख ८० हजार र लुम्बिनीमा चार लाख ९८ हजारको क्षति भएको विभागको तथ्यांक छ।

लुम्बिनीमा बेमौसमी वर्षाबाट ८९६ हेक्टर क्षेत्रफलको धानबालीमा पूर्ण क्षति भएको छ, जुन कुल धानखेतीको शून्य दशमलव ३० प्रतिशत हो। प्रदेशको कृषि विकास निर्देशनालयका अनुसार रुपन्देहीमा २४० हेक्टर (०.४%) र गुल्मीमा २२२ हेक्टर (३%) मा सबैभन्दा बढी क्षति भएको छ भने अन्य जिल्लाहरूमा नवलपरासी (२०१ हेक्टर), कपिलवस्तु (१४४ हेक्टर), अर्घाखाँची (५३ हेक्टर), पाल्पा (३२ हेक्टर) र बर्दिया (५ हेक्टर) पर्छन्। यसबाहेक, काटेर खेतमै रहेको ७,२५० हेक्टर (२.४३%) धान भिजेको छ, जसमा कपिलवस्तुमा ३,०३६ हेक्टर (४.६५%) काटेको धान सबैभन्दा बढी भिजेको छ भने अन्य जिल्लाहरूमा दाङ (१,०९४ हेक्टर), गुल्मी (७७५ हेक्टर), अर्घाखाँची (६७६ हेक्टर), नवलपरासी (४१० हेक्टर), पाल्पा (४११ हेक्टर), रुपन्देही (३६० हेक्टर), प्युठान (३१३ हेक्टर), बर्दिया (१४६ हेक्टर) र रुकुमपूर्व (२ हेक्टर) छन्।

कोशी प्रदेशको उद्योग, कृषि तथा सहकारी मन्त्रालयको तथ्यांकअनुसार १५ देखि १७ असोजसम्मको वर्षाले दुई अर्ब पाँच करोडभन्दा बढीको क्षति भएको छ (संघीय तथ्यांकमा भने ३४ करोड मात्र उल्लेख)। १४ जिल्लामध्ये झापा, मोरङ र सुनसरीमा सबैभन्दा बढी क्षति भएको छ, जसमा झापामा ४,३६४ हेक्टर धान पूर्ण क्षतिग्रस्त भई २१,८२० मेट्रिक टन उत्पादन नोक्सानी भएको छ। मोरङमा ३,४२१ हेक्टर धानमा क्षति भई १६,४२० मेट्रिक टन नोक्सानी र ५८ करोड ७८ लाखको आर्थिक क्षति भएको छ। सुनसरीमा २,८५१ हेक्टर धान र २०० हेक्टर तरकारी नष्ट भई १२,६५८ मेट्रिक टन धान र २,००० मेट्रिक टन तरकारी नोक्सानी हुँदा ४५ करोड ३१ लाख (धान) + ४ करोड (तरकारी) को क्षति भएको छ। धनकुटामा २,५९५.६ हेक्टरमा १२,४१५ मेट्रिक टन धान क्षति भएको छ।

संखुवासभामा वर्षा र हुरीबतासले ३९.८८ प्रतिशत धानबाली (८,४९३ हेक्टरमध्ये ३,३९७ हेक्टर) मा क्षति पुर्‍याएको छ भने कोदोखेतीमा २८ प्रतिशत (६,६६६ हेक्टरमध्ये करिब १,८६६ हेक्टर) क्षति भएको कृषि ज्ञान केन्द्रका प्रमुख छत्रबहादुर विश्वकर्माले बताएका छन्। पहलपुर क्षेत्रमा पाक्न लागेको धान र कोदोमा ठूलो असर परेको छ र स्थानीय गोरे गुरुङको खेतमा भिजेको धानबाली यसको उदाहरण हो। यो वर्षाले किसानहरूलाई ठूलो आर्थिक नोक्सानी पुर्‍याएको छ र सरकारले क्षतिपूर्ति र राहतका लागि तत्काल कदम चाल्नुपर्ने विज्ञहरूको सुझाव छ!