ओली-खड्काहरुको बोलिले नेपालको आकाशमा मडारिएको अस्थिरता

काठमाडौं – नेपालको राजनीतिक आकाशमा जेनजी (Gen Z) आन्दोलनको आँधीले ल्याएको संकट अझै मत्थर भएको छैन । पूर्वप्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली र पूर्वऊर्जामन्त्री दीपक खड्काको आक्रामक अभिव्यक्तिले अन्तरिम सरकारमाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ, जसले सुशासनको मागलाई थप कमजोर  पुर्‍याउँदै राजनीतिक अस्थिरताको नयाँ लहर सिर्जना गरेको छ । ओलीले सरकारलाई ‘असंवैधानिक’ र ‘अराजक’ भन्दै उनको पक्राउको बचाउ गरे।  यसलाई षड्यन्त्रको आरोप लगाएका छन्, भने खड्काले ‘म डराउँदिनँ’ भन्दै गृहमन्त्रीको ‘भागेको’ आरोपलाई खारेज गरेका छन् । विश्लेषकहरू भन्छन्,' यो आन्दोलनको नेतृत्वविहीनता र सरकारको कमजोर कानुन कार्यान्वयनले उब्जाएको ‘पोस्ट-ट्रमा’ हो, जसले मार्च २०२६ को निर्वाचनअघि अर्को संकट निम्त्याउन सक्छ ।' उनीहरु थप्छन ,'यदि यो ज्वाला ननिभाइए, नेपाल बंगलादेश वा श्रीलङ्का जस्तो अस्थिरतातिर धकेलिन सक्छ ।'जेनजी आन्दोलन, जसलाई ‘जनजागरण’ पनि भनिन्छ, भदौ २३ मा सामाजिक सञ्जालमाथिको प्रतिबन्धविरुद्ध सुरु भएको थियो । भ्रष्टाचार, बेरोजगारी र ‘नेपो बेबी’ (राजनीतिक सन्तानको विशेषाधिकार) विरुद्ध युवा पुस्ताको यो विद्रोहले ७३ जनाको ज्यान लियो, संसद् भवनमा आगजनी भयो, र ओली सरकार ढल्यो । सामाजिक सञ्जालका २६ एपमाथिको प्रतिबन्दले  यो आन्दोलनलाई हिंसात्मक बनायो, जसले २५ अर्ब रुपैयाँको आर्थिक क्षति र १०,००० पर्यटन रोजगारी गुमेको आकलन गरीएको छ  । विश्वव्यापी जेनजी लहर (स्वीडेनदेखि बंगलादेशसम्म) को हिस्साका रूपमा आएको यो आन्दोलन नेतृत्वविहीनताले जटिल बन्यो, र हिंसात्मक घुसपैठले यसलाई बदनाम गर्‍यो । प्रहरीले २५,००० प्रमाण जुटाएर अनुसन्धान गरिरहे पनि न्याय र सुशासनको प्रक्रिया सुस्त छ, जसले अन्तरिम सरकारको वैधानिकतामाथि प्रश्न उठाएको छ ।

ओलीले आइतबार (१९ अक्टोबर) एक समारोहमा भने, “यो सरकारले मलाई बिनाकारण पक्राउ गर्न खोजिरहेको  तर निर्वाचनको वातावरण बनाउन नखोजेको देखिन्छ ।” उनले आन्दोलनमा प्रहरी गोली आदेश आफ्नो नभएको दाबी गर्दै छानबिन मागे, जुन एमाले समर्थकलाई एकजुट पार्ने रणनीति देखिन्छ । यस्तै, खड्काले मंगलबार (२० अक्टोबर) आफ्नो जलेको घरबाट पत्रकार सम्मेलन गर्दै भने, “सरकारले वारेन्ट जारी गरेको छ र ? म भागेको होइन, डराउँदिनँ !” उनले २४ भदौमा आन्दोलनकारीले घरमा आगजनी गर्दा नेपाली सेनाको संरक्षणमा तराई हुँदै भारत गएको (डेङ्गु उपचारका लागि) खुलासा गरे । खड्काको घरमा नगद फेला परेको खबरले भ्रष्टाचारको आशङ्का बढाएको छ, तर उनले यसलाई ‘षड्यन्त्र’ भन्दै खारेज गरे । यी अभिव्यक्तिहरूले पूर्वनेताहरूको बढ्दो आत्मविश्वास र अन्तरिम  सरकारको कमजोरीलाई उजागर गर्छन्। यसले गर्दा जेनजीको सुशासन मागलाई कमजोर बनाउँदैछन् ।यो संकट नेपालको लोकतन्त्रको कमजोर जगको परिणाम हो । २००६ को जनआन्दोलनपछि १९ सरकार बने, तर भ्रष्टाचार र अस्थिरता घटेन । जेनजीले सामाजिक सञ्जाल स्वतन्त्रता, रोजगारी र न्याय मागे, तर अन्तरिम सरकारको सुस्त गतिले असन्तोष फेरी बढाएको छ । सुशिला कार्कीको नेतृत्वमा बनेको यो सरकारले ओलीकालका प्रस्ताव रद्द गरे पनि, भ्रष्टाचार छानबिनमा ढिलाइ गरेको देखिन्छ ।ओली र खड्काको विद्रोही स्वरले युवा पुस्तालाई उत्तेजित गर्न सक्छ, र कानुन कार्यान्वयन नभए अराजकता फैलिन सक्छ । यो स्थिति पुस्तान्तरणको सहित सुशासनको युद्ध हो – जेनजीले पुरानो प्रणालीलाई चुनौती दिइरहेको छ, तर नेतृत्व र संस्थागत सुधारविना यो ‘क्रान्ति’ असफल हुन सक्छ । यदि सरकारले कडा कदम र सुधार नगरे, निर्वाचनमा हिंसा दोहोरिन सक्छ, र नेपाल अस्थिरताको चपेटामा पर्नेछ । यो संकट अवसर पनि हो – युवा आवाजलाई सम्बोधन गरेर सुशासन स्थापित गर्न सकिन्छ, अन्यथा यो ज्वाला इतिहासमा ‘जेनजी क्रान्ति’ को असफल अध्याय बन्नेछ ।