इथियोपियाको हायली गुभ्बी ज्वालामुखी विस्फोट : नेपाल र दक्षिण एसियाको हवाई क्षेत्रमा पारिएको प्रभाव
- Nov Wed, 2025
- in ग्लोबल गन्थन
इथियोपियाको अफार क्षेत्रमा अवस्थित हायली गुभ्बी ज्वालामुखीले सन् २०२५ नोभेम्बर २३ तारिखमा विस्फोट भएको छ । यो ज्वालामुखी लगभग १०,००० देखि १२,००० वर्षदेखि निष्क्रिय अवस्थामा थियो, जसलाई स्मिथसोनियन संस्थाको ग्लोबल भोल्क्यानिज्म प्रोग्रामले होलोसीन युगको सुरुवातदेखि नै कुनै विस्फोट नभएको रूपमा दर्ता गरेको छ । विस्फोटका क्रममा १० देखि १५ किलोमिटर उचाइसम्म फैलिएको राखको बादल (एश क्लाउड) लाई उच्च गतिका हावाले पूर्वतर्फ धकेलेको छ । यो बादलले मध्यपूर्व हुँदै दक्षिण एसिया सम्म प्रभाव पार्दै नेपाल, भारत, भुटान र चीनको हवाई क्षेत्रमा चुनौती थपिदिएको छ । यो घटनाले अन्तर्राष्ट्रिय हवाई यात्रालाई असर गर्दै यात्रुहरूलाई विलम्ब र मार्ग परिवर्तनको सामना गर्नुपरेको छ, जसले दक्षिण एसियाली हवाई क्षेत्रको सुरक्षा र दक्षतामाथि प्रश्न उठाएको छ ।ज्वालामुखी विस्फोटको पृष्ठभूमि र वैज्ञानिक कारणहायली गुभ्बी ज्वालामुखी इथियोपियाको दानाकिल डिप्रेसनमा अवस्थित छ, जुन अफ्रिकी रिफ्ट भ्यालीको भाग हो । यो क्षेत्र टेक्टोनिक प्लेटहरूको विभाजन हुने स्थान हो, जसले ज्वालामुखी र भूकम्पीय क्रियाकलापलाई बढावा दिन्छ । नोभेम्बर २३ को बिहान सुरु भएको विस्फोट केही घण्टासम्म चलेको थियो, जसमा राख, सल्फर डाइअक्साइड (एसओ२) र विषाक्त ग्यासहरूको विशाल मात्रा आकाशमा फैलिएको थियो । स्याटेलाइट इमेजरी (कोपरनिकस कार्यक्रमबाट) अनुसार, बादलको गति १००–१२० किलोमिटर प्रति घण्टा थियो, जसले रातारात रेड सिम्बाट हुँदै अरेबियन सागर र दक्षिण एसियातर्फ धकेलिदियो । विस्फोटको तीव्रताले राखको कणहरू (भल्क्यानिक एश) लाई १४ किलोमिटर उचाइसम्म पुर्यायो, जसले उच्च तहका जेट स्ट्रीमहरूसँग मिसिएर लामो दूरी तय गर्यो । इथियोपियाको अफार क्षेत्रका स्थानीय गाउँहरूमा राखले ढाकेको छ, जसले कृषि र स्वास्थ्यमा तत्काल असर पुर्याएको छ । तर, दक्षिण एसियामा यो बादलले मुख्य रूपमा हवाई यात्रालाई प्रभावित गरेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय नागरिक उड्डयन संगठन (आईसीएओ) ले यस्ता घटनामा हवाई क्षेत्र बन्द गर्ने र वैकल्पिक मार्ग निर्धारण गर्ने निर्देशन दिन्छ ।दक्षिण एसियाको हवाई क्षेत्रमा पारिएको सामान्य प्रभावदक्षिण एसियामा बादलले भारत, पाकिस्तान, नेपाल र भुटानका हवाई क्षेत्रलाई छोएको छ । भारतको डिरेक्टोरेट जनरल अफ सिभिल एभिएसन (डीजीसीए) ले नोभेम्बर २४ मा एड्भाइजरी जारी गर्दै प्रभावित क्षेत्रबाट टाढा रहन र इन्जिन जाँच गर्न निर्देशन दियो । एयर इन्डिया, इन्डिगो र अकासा एयर जस्ता कम्पनीहरूले ११ भन्दा बढी उडानहरू रद्द वा पुनर्निर्धारित गरे । एयर इन्डियाले चेन्नई, मुम्बई र दिल्लीका अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरूमा असर परेको जनाएको छ । अकासा एयरले जेद्दा, कुवेत र अबु धाबीका उडानहरू रद्द गरे । इन्डिगोले कुनै रद्द नगरे पनि निगरानीमा रहेको बतायो ।राखको कणहरूले विमान इन्जिनमा प्रवेश गर्दा इन्जिन फेल हुने, दृश्यता घट्ने र क्याबिनमा विषाक्तता फैलने खतरा हुन्छ । सल्फर डाइअक्साइडले एसओ२ स्तर बढाउँछ, जसले उच्च उचाइका हिमालय क्षेत्रमा स्वास्थ्य समस्या निम्त्याउन सक्छ । भारतको मौसम विभाग (आईएमडी) अनुसार, बादलले दिल्ली, राजस्थान र पञ्जाबमा उच्च तहमा असर गरेको थियो, जसले ७:३० अपरान्हसम्म भारत छोडेर चीनतर्फ गएको छ । नेपालको हवाई क्षेत्रमा विशेष प्रभावनेपालको हवाई क्षेत्रमा यो बादलले सबैभन्दा बढी असर पारेको छ । नेपालको नागरिक उड्डयन प्राधिकरण (सीएएएन) ले नोभेम्बर २५ मा एड्भाइजरी जारी गर्दै त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल (काठमाडौं) र अन्य क्षेत्रीय विमानस्थलहरूमा उडानहरू निगरानीमा राख्न निर्देशन दियो । बादल हिमालयतर्फ धकेलिएपछि नेपालका पहाडी क्षेत्रहरूमा एसओ२ स्तर बढेको छ, जसले हवाई यात्रासँगै स्वास्थ्य जोखिम पनि थपेको छ ।नेपाल एयरलाइन्स र अन्य कम्पनीहरूका दिल्ली–काठमाडौं उडानहरूमा विलम्ब भएको छ । एयर इन्डियाका दुई उडानहरू रद्द भए, जसले ५०० भन्दा बढी यात्रु प्रभावित भए । नेपालका आन्तरिक उडानहरू (जस्तै पोखरा, भैरहवा) मा पनि दृश्यता घटेर समस्या भएको छ । हिमालय क्षेत्रमा बादलले भेटिएकोले तराई क्षेत्रमा पनि एसओ२ फैलिएको छ, जसले कृषि र स्वास्थ्यमा असर पार्न सक्छ । नेपालको मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले एसओ२ स्तर निगरानीमा राखेको छ, तर एक्यूआई मा प्रत्यक्ष असर नपरे पनि दीर्घकालीन स्वास्थ्य प्रभावको चेतावनी दिएको छ ।अन्य दक्षिण एसियाली देशहरूमा असरभारतमा बादलले दिल्ली, राजस्थान, पञ्जाब र महाराष्ट्रका हवाई क्षेत्र प्रभावित भए । पाकिस्तानको उत्तरी क्षेत्र र ओमानमा पनि उडानहरू रद्द भए । भुटानमा हिमालयतर्फको बादलले थिम्पु विमानस्थलमा सतर्कता अपनाइएको छ । समग्र दक्षिण एसियामा २० भन्दा बढी उडानहरू प्रभावित भएका छन् ।आर्थिक र सामाजिक प्रभावयो घटनाले दक्षिण एसियाली हवाई उद्योगमा आर्थिक नोक्सान पुर्याएको छ । यात्रुहरूले होटेल र वैकल्पिक यात्राको खर्च बेहोर्नुपरेको छ । नेपालमा पर्यटन क्षेत्रमा असर परेको छ, किनकि अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरूमा विलम्बले पर्यटकहरू प्रभावित भएका छन् । स्वास्थ्यतर्फ, एसओ२ ले श्वासप्रश्वास समस्या निम्त्याउन सक्छ, विशेष गरी नेपालका पहाडी जिल्लाहरूमा ।हायली गुभ्बी विस्फोटले दक्षिण एसियाली हवाई क्षेत्रको कमजोरी उजागर गरेको छ । नेपाल जस्ता हिमालयन देशहरूका लागि यो चेतावनी हो – ज्वालामुखी बादलको पूर्वानुमान र वैकल्पिक मार्गको आवश्यकता छ । आईसीएओ र स्थानीय प्राधिकरणहरूले स्याटेलाइट निगरानी र तालिम बढाउनुपर्छ । यो घटनाले जलवायु परिवर्तनसँग जोडिएका प्राकृतिक विपत्तिहरूको बढ्दो जोखिमलाई पनि औंल्याउँछ । नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यमार्फत यस्ता घटनाबाट सिक्नुपर्छ, जसले हवाई सुरक्षालाई मजबुत बनाउँछ ।
