अमेरिकाको सैन्य आक्रमणपछि भेनेजुएलामा सत्ता उलटफेर, अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिमा तरंग

अमेरिकाले भेनेजुएलामाथि गरेको सैन्य कारबाहीपछि अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिमा गम्भीर तरंग उत्पन्न भएको छ। अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले अमेरिका भेनेजुएलासँग होइन, “लागुऔषध तस्करी संगठनहरू विरुद्ध युद्धमा रहेको” स्पष्ट पारेका छन्। भेनेजुएलामा अमेरिकी हवाई तथा विशेष सैन्य कारबाही भएको भोलिपल्ट रुबियोको यो अभिव्यक्ति आएको हो। उनले अमेरिकी कदमलाई राष्ट्रिय सुरक्षासँग जोड्दै यो कारबाही कुनै राष्ट्रविरुद्ध नभई अन्तर्राष्ट्रिय अपराध सञ्जालविरुद्ध केन्द्रित रहेको दाबी गरेका छन्।शनिबार भएको अमेरिकी सैन्य आक्रमणका क्रममा भेनेजुएलाका राष्ट्रपति निकोलास मादुरो र उनकी पत्नी तथा प्रथम महिला सिलिया फ्लोरेसलाई नियन्त्रणमा लिइएको अमेरिकी पक्षले जनाएको छ। अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार मादुरोलाई न्यूयोर्कको एक उच्च-सुरक्षा जेलमा राखिएको छ, जहाँ उनीमाथि लागुऔषध तस्करीसँग सम्बन्धित गम्भीर अभियोगहरू लगाइएका छन्। अमेरिकी न्याय विभागले मादुरोमाथि लामो समयदेखि अन्तर्राष्ट्रिय लागुऔषध तस्करी सञ्जालको नेतृत्व गरेको आरोप लगाउँदै आएको छ, यद्यपि मादुरोले यसअघि यी सबै आरोपहरू बारम्बार अस्वीकार गर्दै आएका थिए।भेनेजुएलाले भने अमेरिकी कारबाहीलाई “सार्वभौम राष्ट्रमाथिको खुला सैन्य आक्रमण” भन्दै कडा शब्दमा निन्दा गरेको छ। सरकारी वक्तव्यमा भेनेजुएलाले संयुक्त राष्ट्रसंघको चार्टर र अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको गम्भीर उल्लङ्घन भएको आरोप लगाएको छ। यसैबीच, उपराष्ट्रपति डेल्सी रोड्रिगेजले अन्तरिम राष्ट्रपतिको रूपमा शपथ लिएकी छन्। उनले देशको सम्प्रभुता, अखण्डता र जनताको सुरक्षाका लागि संघर्ष जारी रहने बताउँदै सबै सरकारी निकायलाई आपतकालीन अवस्थामा काम गर्न निर्देशन दिएकी छन्।

अमेरिकी सैन्य अपरेसन कसरी अघि बढ्यो भन्ने विषयमा विभिन्न विवरणहरू सार्वजनिक भइरहेका छन्। अमेरिकी रक्षा स्रोतहरूका अनुसार यो अपरेसन लामो समयदेखि गोप्य रूपमा योजना बनाइएको थियो। विशेष बल, ड्रोन आक्रमण र सीमित हवाई हमलाको प्रयोग गरी काराकास वरपरका रणनीतिक स्थानहरू लक्षित गरिएको बताइएको छ। राष्ट्रपति भवन नजिकै भएको आक्रमणपछि मादुरो र फ्लोरेसलाई नियन्त्रणमा लिइएको दाबी गरिएको छ। अमेरिकी अधिकारीहरूले यो कारबाहीमा न्यूनतम नागरिक क्षति भएको दाबी गरेका छन्, तर स्वतन्त्र स्रोतहरूले यसको पुष्टि गर्न सकेका छैनन्।अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले भेनेजुएलाबारे दिएको अभिव्यक्तिले झनै विवाद चर्काएको छ। ट्रम्पले अमेरिका “भेनेजुएलालाई चलाउने” र “सुरक्षित, उचित र विवेकपूर्ण राजनीतिक संक्रमण” नभएसम्म हस्तक्षेप जारी रहने बताएका छन्। उनले मादुरो शासनलाई “अपराधी शासन” को संज्ञा दिँदै भेनेजुएलाली जनतालाई स्वतन्त्रता दिलाउने उद्देश्य रहेको दाबी गरेका छन्। तर ट्रम्पको यो भनाइले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा अमेरिकी नियतप्रति गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।ट्रम्पको पछिल्लो अभिव्यक्ति उनको दोस्रो कार्यकाल सुरु गर्दा गरेको वाचासँग ठोक्किएको देखिन्छ। उनले सत्ता सम्हाल्दा आफू युद्ध सुरु गर्ने होइन, युद्ध अन्त्य गर्ने राष्ट्रपति बन्ने वाचा गरेका थिए। बीबीसीकी प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय संवाददाता लाइसे डुसेटले यस घटनालाई ट्रम्पको विदेश नीतिमा आएको “ठूलो मोड” को रूपमा व्याख्या गरेकी छन्। उनका अनुसार घरेलु राजनीतिक दबाब, लागुऔषध संकट र शक्ति प्रदर्शनको चाहनाले ट्रम्पलाई यो बाटो रोज्न प्रेरित गरेको हुनसक्छ।

भेनेजुएलाको राजधानी काराकासमा भने आम नागरिकहरू डर र अनिश्चितताबीच जीवन बिताइरहेका छन्। सडकमा सेना र सुरक्षाकर्मीको बाक्लो उपस्थिति देखिएको छ। बीबीसीसँग कुरा गर्दै एक स्थानीय बासिन्दाले भने, “हामी राजनीतिज्ञको खेलमा पर्न चाहँदैनौँ। हामीलाई केवल डर बिना बाँच्न मन छ।” धेरै भेनेजुएलालीहरू लामो समयदेखि आर्थिक संकट, खाद्य अभाव र राजनीतिक अस्थिरताबाट थकित भइसकेका छन्, र नयाँ सैन्य संकटले उनीहरूको पीडा झनै बढाएको छ।अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पनि प्रतिक्रियाहरू तीव्र रूपमा आइरहेका छन्। केही अमेरिकी सहयोगी राष्ट्रहरूले लागुऔषध तस्करीविरुद्ध कठोर कदम आवश्यक भएको बताए पनि प्रत्यक्ष सैन्य हस्तक्षेपप्रति चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। रुस, चीन र केही ल्याटिन अमेरिकी देशहरूले अमेरिकाको कदमलाई साम्राज्यवादी हस्तक्षेप भन्दै आलोचना गरेका छन्। संयुक्त राष्ट्रसंघमा आपतकालीन बैठक बोलाउने तयारीसमेत सुरु भएको बताइएको छ।विश्लेषकहरूका अनुसार मादुरोको पक्राउले भेनेजुएलाको शक्ति सन्तुलन पूर्ण रूपमा हल्लाएको छ। अन्तरिम सरकार कति समय टिक्छ, सेनाको निष्ठा कसतर्फ जान्छ र अमेरिकी उपस्थिति कति लामो हुन्छ भन्ने प्रश्नहरू खुला छन्। साथै, यो घटनाले विश्व राजनीतिमा अमेरिकाको भूमिकाबारे पुनः बहस सुरु गराएको छ—के अमेरिका अन्तर्राष्ट्रिय अपराधविरुद्ध लड्दैछ, कि आफ्नो प्रभाव विस्तार गर्दैछ?अहिलेका लागि भेनेजुएला अनिश्चित भविष्यको मोडमा उभिएको छ। एकातिर सत्ता परिवर्तनको सम्भावना देखिएको छ भने अर्कोतिर गृह अशान्ति, अन्तर्राष्ट्रिय टकराव र मानवीय संकट गहिरिने डर छ। भेनेजुएलाली जनताका लागि भने सबैभन्दा ठूलो चाहना एउटै देखिन्छ—डर, हिंसा र अस्थिरताबाट मुक्त सामान्य जीवन।