जब एउटा साधारण मान्छेले अमेरिकालाई फेरि विश्वास दिलायो

सन् १८८० को ग्रीष्म ऋतु अमेरिकाको इतिहासमा एउटा यस्तो क्षण थियो, जतिबेला देशको आत्मा नै दोबाटोमा अलमलिएको थियो। एउटा बाटोले गृहयुद्धको रगतले लेखिएको वाचा पूरा गर्न खोज्दै थियो—कि अब मुक्त गरिएका लाखौं अश्वेत दासहरू साँच्चै स्वतन्त्र नागरिक बन्नेछन्, कानूनको आँखामा सबै बराबर हुनेछन्। अर्को बाटो चाहिं पुरानै अन्धकारतिर फर्किंदै थियो—जहाँ जागिरहरू योग्यताले होइन, पार्टीको झण्डाले बाँडिन्थे, जहाँ “स्पोइल्स सिस्टम” ले संघीय सरकारलाई एउटा ठूलो भोजको थाल बनाइदिएको थियो, जसमा जित्ने पार्टीका नातेदार र चाकरीबाजहरूले मात्र टाउको हाल्न पाउँथे। त्यही दोबाटोको बीचमा शिकागोको एउटा काठको हलमा जेम्स एब्राम गार्फिल्ड उभिए।

उनी ओहायोका सांसद मात्र थिएनन्, उनी एउटा जीवन्त कविता थिए—गरिब किसानको छोरो, जो क्यानालको डुङ्गामा मजदुर बनेर बाँचेका थिए, जसले आफैं किताब किनेर पढेका थिए, जसले गृहयुद्धमा युनियनको झण्डा बोकेर चिकमाउगा र मिडल क्रीकका रक्तरञ्जित मैदानमा लडेका थिए। उनले जब मञ्चमा उभिएर बोल्न थाले, हलभरि सन्नाटा छायो। उनको आवाजमा न लोभको चमक थियो, न सत्ताको झ्यालझ्याल। केवल एउटा साधारण मान्छेको पीडा थियो, एउटा सिपाहीको इमान थियो। उनले भने, “हामीले लडेर जितेको स्वतन्त्रता कसैको खल्तीको सिक्का होइन, यो हरेक मुक्त आत्माको जन्मसिद्ध अधिकार हो। यदि हामीले आज यो वाचा तोड्यौं भने, हाम्रा सन्तानले हामीलाई कहिल्यै माफ गर्नेछैनन्।”

ती शब्दहरू हावामा होइन, मानिसहरूको मुटुमा घुसे। सयौं डेलिगेटहरू एकैछिनमा उभिए, आँसु र करोडौं आशाका आवाज एकैसाथ बगे। कसैले चिच्यायो, “गार्फिल्ड! गार्फिल्ड!” अर्कोले भन्यो, “यो मान्छे नै हाम्रो उम्मेदवार हो!” तेस्रोले रोइरहँदै भन्यो, “हामीले लिङ्कन गुमायौं, अब गार्फिल्डलाई गुमाउनेछैनौं।” हलमा उपस्थित सबैले एउटै नाम गुञ्जायो। ३६ औं बलटसम्म पुग्दा गार्फिल्डले हात जोडेर विनम्रतापूर्वक अस्वीकार गरे, “म त केवल साथीको नाम प्रस्ताव गर्न आएको थिएँ, मेरो मनमा राष्ट्रपतिको कुर्सीको सपना कहिल्यै आएन।” तर इतिहासले कहिल्यै विनम्रताको कदर गरेको छैन। भीडले उनलाई मञ्चमा होइन, काँधमा बोकेर ह्वाइट हाउसको ढोका खोलिदियो।

नोभेम्बरको चिसो सूरजले जब उनलाई अमेरिकाको बीसौं राष्ट्रपतिको रूपमा चुम्बन गर्‍यो, त्यसले एउटा ठूलो सन्देश दियो—गरिबको झुपडीबाट पनि ह्वाइट हाउसको बत्ती बाल्न सकिन्छ, यदि त्यहाँ इमानको दियो बलेको छ भने। उनले आफ्नो उद्घाटन भाषणमा भनेका थिए, “हामीले दासत्वको जन्जिर तोड्यौं, अब हामीले भ्रष्टाचारको जन्जिर पनि तोड्नुपर्छ।” त्यो वचन उनले पूरा गर्न मात्र चार महिना पाए।

जुलाई २, १८८१ मा वाशिङ्टनको रेल स्टेसनमा चार्ल्स गुइटो नामको एउटा असन्तुष्ट जागिर खोज्ने व्यक्तिले उनलाई गोली हान्यो। गोली उनको पेटमा लाग्यो। एघार हप्तासम्म उनले मृत्युसँग लडाइँ लडे। डाक्टरहरूले उनलाई बचाउन हरसम्भव प्रयास गरे, तर सेप्टेम्बर १९ मा गार्फिल्डले अन्तिम सास लिए। उनको मृत्युले अमेरिकालाई एउटा ठूलो आघात दियो, तर उनले रोपेको बीज मर्न दिएन। उनको हत्याले नै “स्पोइल्स सिस्टम” को अन्त्यको जग बसाल्यो। सन् १८८३ मा पेन्डलटन सिभिल सर्भिस रिफर्म एक्ट पारित भयो, जसले सरकारी जागिरहरू योग्यताको आधारमा दिने प्रणाली सुरु गर्‍यो।

१८८० को त्यो ग्रीष्मले अमेरिकालाई एउटा अमर कविता सिकायो—जुन कविता आज पनि हरेक उत्पीडितको ओठमा गुञ्जिरहन्छः“जब एउटा साधारण मान्छे साहसका साथ उभिन्छ, इतिहास पनि उसको अगाडि घुँडा टेक्छ।”जेम्स गार्फिल्ड त्यही कविताको जीवन्त पंक्ति बनेर अमर भए!