पाकिस्तानको राष्ट्रिय एयरलाइन निजीकरण: ७५ प्रतिशत शेयर ४८२ मिलियन डलरमा बेचे

सात दशकको सेवा पछि पाकिस्तानको राष्ट्रिय एयरलाइन   को ७५ प्रतिशत शेयर सरकारले ४८२ मिलियन डलरमा बेचेको छ। यो ऐतिहासिक लिलामी टेलिभिजनमा प्रत्यक्ष प्रसारण भएको थियो र लामो समयदेखि असफल हुँदै आएको निजीकरण प्रयासलाई अन्त्य गर्‍यो। विजयी समूहको नेतृत्व कराचीको अरिफ हबीब लिमिटेडले गरेको हो, जसमा ए.के.डी. होल्डिङ्स, मल कम्पनी फातिमा, सिटी स्कूल्स र लेक सिटी होल्डिङ्स पनि सामेल छन्। पछि सैनिकसँग सम्बन्धित फौजी फर्टिलाइजर कम्पनी पनि समूहमा सामेल भएको छ।

यस समूहले लकी सिमेन्टको नेतृत्वमा रहेको प्रतिद्वन्द्वी समूह र निजी एयरलाइन एयर ब्लुबाट प्रतिस्पर्धा जितेको छ। सरकारले पाकिस्तानको राष्ट्रिय एयरलाइन को ऋणको भार दुई अर्ब ३० करोड डलर अलग इकाइमा सारेर र कर छुट तथा नीति निरन्तरता सुनिश्चित गरेर लगानीकर्तालाई आकर्षित गरेको थियो। विजयी बोलपत्रको करिब ९२ प्रतिशत रकम पाकिस्तानको राष्ट्रिय एयरलाइन  मा पुनः लगानी हुनेछ भने बाँकी ३६ मिलियन डलर सरकारको भाग हुनेछ। सरकारले २५ प्रतिशत शेयर कायम राख्नेछ भने समूहले बाँकी २५ प्रतिशत शेयर पनि भविष्यमा किन्न सक्ने योजना बनाएको छ।

पाकिस्तानको राष्ट्रिय एयरलाइन पहिले पाकिस्तानको प्रतिष्ठित एयरलाइन थियो। सन् १९५५ मा स्थापना भएको यसले छिट्टै अन्तर्राष्ट्रिय मार्गहरू विस्तार गर्‍यो र १९८० को दशकमा दुबईको एमिरेट्स एयरलाइनको प्रारम्भमा सहयोग गर्‍यो। तर पछिल्ला वर्षहरूमा पाकिस्तानको राष्ट्रिय एयरलाइन ऋणमा डुबेको र घाटा दिने संस्थाको रूपमा बदलिएको थियो। सन् २०१५ देखि २०२४ बीच एयरलाइनले एक अर्ब ७० करोड डलर दायित्व जम्मा गर्‍यो भने दीर्घकालीन दायित्व दुई अर्ब ३० करोड डलर पुगेको थियो। फ्लीटको संख्या घटेर १८ मात्रै बाँकी छन्, र कर्मचारी संख्या उन्नाइस हजारबाट घटेर सात हजार भन्दा कम भएको छ।

लिलामीमा आलोचना पनि भएको छ। विपक्षी दलहरूले राष्ट्रिय सम्पत्ति बिना जनादेश र पारदर्शिता बेचना अस्वीकार्य भएको बताएका छन्। तर धेरै अर्थशास्त्री र विमानन विशेषज्ञले हालको अवस्था हेर्दा यो सबैभन्दा राम्रो सम्झौता भएको बताएका छन्।

सैनिकसँग सम्बन्धित कम्पनी फौजी फर्टिलाइजरको समावेशीकरणले चर्चा बटुलेको छ। यसले लगानीकर्तालाई दीर्घकालीन सुरक्षा प्रदान गर्न सक्छ, तर यदि यसको हिस्सेदारी बढी भयो भने निर्णय प्रक्रियामा सैनिकको प्रभाव बढ्ने सम्भावना छ। विश्लेषकहरूले भने कि पाकिस्तानको राष्ट्रिय एयरलाइन को दीर्घकालीन दायित्व र घाटा नियन्त्रण गर्ने उद्देश्यले निजीकरण अपरिहार्य थियो। नयाँ समूहले पाकिस्तानको राष्ट्रिय एयरलाइन को अन्तर्राष्ट्रिय मार्ग र भौगोलिक पहुँचलाई व्यावसायिक रूपमा प्रयोग गरेर लाभ लिन सक्छ। यस निजीकरणले पाकिस्तानमा एयरलाइन उद्योगमा नयाँ प्रतिस्पर्धा र लगानीको वातावरण सिर्जना गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।