मोरिङ्गा : चमत्कारी संजीवनी होइन, सन्तुलित पोषणको स्रोत मात्र

काठमाडौ। अचेल सामाजिक सञ्जाल र बजारमा मोरिङ्गा (शितलचिनी) लाई ‘सबै रोगको औषधि’ र ‘सञ्जीवनी बूटी’ भन्दै अत्यधिक प्रचार भइरहेको छ। पोषणले भरिपूर्ण यो बिरुवाका फाइदा धेरै छन्, तर यसलाई चमत्कारी ठान्नु खतरनाक भ्रम हो। वैज्ञानिक अध्ययनहरूले मोरिङ्गाबारे फैलिरहेका धेरै दाबी गलत सावित गरेका छन्। 

पहिलो, “मोरिङ्गाले सबै रोग निको पार्छ” भन्ने कुरा पूर्ण झूटो हो। Leone et al. (२०१६) को अध्ययनले स्पष्ट पारेको छ– मोरिङ्गाले पोषण त दिन्छ, तर क्यान्सर, मधुमेह वा अन्य गम्भीर रोग निको पार्दैन। दोस्रो, “जतिसुकै खाए पनि सुरक्षित हुन्छ” भन्ने पनि गलत छ। Stohs et al. (२०१५) का अनुसार अत्यधिक सेवनले पेट दुख्ने, बान्ता हुने र औषधिको असरमा अवरोध पुग्न सक्छ। 

तेस्रो, “रूखको जरा सहित सबै भाग खान मिल्छ” भन्ने ठूलो भ्रम छ। Anwar et al. (२००७) ले देखाएअनुसार जरामा ‘स्पाइरोचिन’ नामक विषालु तत्व हुन्छ, जसले गम्भीर हानि पुर्याउन सक्छ। सुरक्षित भाग पात, दाना र फूल मात्र हुन्। चौथो, “मोरिङ्गाले तुरुन्तै प्रजनन क्षमता बढाउँछ” भन्ने दाबी पनि अतिशयोक्ति हो। Cajuday र Pocsidio (२०१०) को अध्ययनले प्रमाण सीमित रहेको र अत्यधिक सेवनले हर्मोन असन्तुलन ल्याउन सक्ने देखाएको छ। 

पाँचौँ, “मोरिङ्गाको रसले शरीर तुरुन्तै डिटक्स गर्छ” भन्ने कुरा पनि गलत हो। Mbikay (२०१२) का अनुसार शरीरको डिटक्स कलेजो र मृगौलाले गर्छन्; मोरिङ्गाले केवल सहयोग मात्र गर्छ, प्रतिस्थापन गर्दैन। तर, Fahey (२००५) ले भनेका छन्– मोरिङ्गा कुपोषित व्यक्तिका लागि उत्कृष्ट हुन्छ किनभने यसमा प्रोटिन, भिटामिन र खनिज प्रशस्त हुन्छ। यो सन्तुलित आहार र वनस्पतिजन्य पोषण चाहिने सबैका लागि लाभदायक छ। 

मोरिङ्गा पोषणको राम्रो स्रोत हो– यसमा भिटामिन A, C, ई, क्याल्सियम, पोटासियम र एन्टिअक्सिडेन्ट प्रशस्त हुन्छ। यसले रोग प्रतिरोधी क्षमता बढाउन, रक्तचाप नियन्त्रण गर्न र सूजन कम गर्न सहयोग गर्छ। तर यो कुनै जादुमयी औषधि होइन। अत्यधिक सेवन वा गलत भागको प्रयोगले उल्टो हानि पुर्याउन सक्छ। 

त्यसैले, मोरिङ्गालाई सन्तुलित आहारको हिस्साको रूपमा लिनुस्, चमत्कारी औषधिको रूपमा होइन। कुनै रोगको उपचारका लागि डाक्टरको सल्लाहबिना मोरिङ्गामा मात्र भर पर्नु मूर्खता हो। वैज्ञानिक तथ्यमा आधारित जानकारी अपनाएर भ्रमबाट बचौँ र मोरिङ्गाको वास्तविक फाइदा लिऔँ। मोरिङ्गा संजीवनी बूटी होइन, सही तरिकाले प्रयोग गरेमा स्वास्थ्यको साथी अवश्य बन्न सक्छ।