नेपाली कांग्रेसको बहुप्रतिक्षित १५औँ महाधिवेशन स्थगित भएको छ । पार्टीका महामन्त्रीद्वय गगनकुमार थापा र विश्वप्रकाश शर्माले बिहीबार संयुक्त विज्ञप्ति जारी गर्दै निर्धारित समयमा महाधिवेशन गर्न सम्भव नभएको जनाउँदै स्थगनको औपचारिक घोषणा गरेका हुन् । अब पार्टी विशेष महाधिवेशनतर्फ अघि बढ्ने संकेत देखिएको छ ।
गत मंसिर १५ गते सम्पन्न केन्द्रीय कार्यसमिति बैठकले पुस २६ देखि २८ गतेसम्म काठमाडौंमा १५औँ नियमित महाधिवेशन गर्ने निर्णय गरेको थियो । करिब डेढ महिनासम्म चलेको उक्त बैठकपछि पार्टीभित्र महाधिवेशनको तयारी तीव्र हुने अपेक्षा गरिएको थियो । तर संगठनात्मक तयारी, सदस्यता नवीकरण प्रक्रिया र आन्तरिक व्यवस्थापनसम्बन्धी कारणले तोकिएको मितिमा महाधिवेशन सम्भव नभएपछि अन्ततः स्थगनको निर्णय गरिएको हो ।
महामन्त्रीद्वयद्वारा जारी सूचनामा भनिएको छ, “नेपाली कांग्रेस केन्द्रीय कार्यसमितिको मंसिर १५ गते सम्पन्न बैठकले निर्धारण गरेको नियमित महाधिवेशनको कार्यतालिका आगामी बैठकबाट अनुमोदन गर्नेगरी यसै सूचना मार्फत स्थगित गरिएको जानकारी गराइन्छ ।” यससँगै पार्टीभित्र लामो समयदेखि चलिरहेको नेतृत्व चयन र संगठनात्मक पुनर्संरचनाको प्रक्रिया केही समयका लागि रोकिएको छ ।
सदस्यता नवीकरण अन्तिम चरणमा
सूचनाअनुसार महाधिवेशनको मिति तय भइसकेपछि क्रियाशील सदस्यता नवीकरण अन्तिम चरणमा पुगेको छ । हालसम्म देशभरबाट ५ लाख ७९ हजार ३ सय ९५ क्रियाशील सदस्यता नवीकरण सम्पन्न भइसकेको छ । बाँकी खोटाङ, बारा, कञ्चनपुर र कैलाली जिल्लामा जिल्ला कार्यसमितिबाट नवीकरण प्रक्रिया टुंगिएपछि कुल नवीकरण संख्या करिब ६ लाखभन्दा बढी पुग्ने अनुमान पार्टी नेतृत्वले गरेको छ ।
यस अवधिमा १ लाख ९५ हजार ७ सय ३७ नयाँ क्रियाशील सदस्यता इन्ट्री भइसकेको जनाइएको छ । अन्य जिल्ला तथा विदेशस्थित जनसम्पर्क समितिहरूबाट पनि नयाँ सदस्यता इन्ट्रीको कार्य निरन्तर भइरहेको महामन्त्रीद्वयले बताएका छन् । नियमित महाधिवेशन स्थगित भए पनि नयाँ क्रियाशील सदस्यता इन्ट्रीको काम रोकिने छैन । पार्टीका सबै तहलाई सदस्यता इन्ट्रीको काम निरन्तर जारी राख्न निर्देशन दिइएको छ ।
विशेष महाधिवेशनको विकल्प अघि
नेपाली कांग्रेसभित्र पछिल्लो समय विशेष महाधिवेशनको माग चर्किँदै आएको थियो । पार्टीका ५४ प्रतिशत महाधिवेशन प्रतिनिधिहरूले हस्ताक्षर गरी केन्द्रीय कार्यालयमा विशेष महाधिवेशनको माग दर्ता गराइसकेका छन् । उक्त मागलाई सम्बोधन गर्ने प्राथमिक विकल्प नियमित महाधिवेशन नै रहेको महामन्त्रीद्वयले स्पष्ट पारेका छन् । तर निर्धारित समयमा नियमित महाधिवेशन सम्पन्न गर्न नसकिने अवस्था सिर्जना भएपछि विशेष महाधिवेशन फेरि विकल्पका रूपमा अघि आएको उनीहरूको भनाइ छ ।
महामन्त्रीद्वयको विज्ञप्तिमा उल्लेख छ, “पार्टी विधानको दफा १७(२) बमोजिम विशेष महाधिवेशनसम्बन्धी मागलाई सम्बोधन गर्नु केन्द्रीय कार्यालयको जिम्मेवारी हो ।” सो जिम्मेवारी अन्तर्गतका सम्पूर्ण कार्यहरू सम्भव भएसम्म सर्वसम्मतिबाट अघि बढाइने प्रतिबद्धता पनि व्यक्त गरिएको छ ।
पार्टीभित्र शक्ति सन्तुलनको परीक्षा
१५औँ महाधिवेशन स्थगित भएसँगै नेपाली कांग्रेसभित्रको आन्तरिक शक्ति सन्तुलन र नेतृत्वको भविष्यलाई लिएर चासो बढेको छ । नियमित महाधिवेशनमार्फत नेतृत्व चयन र नीति–कार्यक्रम परिमार्जन हुने अपेक्षा गरिएको थियो । तर विशेष महाधिवेशनतर्फ पार्टी अघि बढ्दा नेतृत्व संरचना, एजेन्डा र निर्णय प्रक्रियामा फरक प्रभाव पर्न सक्ने विश्लेषण भइरहेको छ ।
विशेष महाधिवेशन प्रायः निश्चित उद्देश्यका लागि बोलाइने भएकाले यसले पार्टी विधान संशोधन, नेतृत्वसम्बन्धी विवाद समाधान वा संगठनात्मक संरचनामा केन्द्रित निर्णय लिन सक्ने सम्भावना छ । यसले कांग्रेसभित्र लामो समयदेखि चलिरहेका असन्तुष्टि र गुटगत विवाद समाधानमा कति भूमिका खेल्छ भन्ने विषयमा कार्यकर्ता र नेताहरूको ध्यान केन्द्रित भएको छ ।
सर्वसम्मतिको प्रयास
महामन्त्री थापा र शर्माले विशेष महाधिवेशनका सन्दर्भमा सर्वसम्मतिको प्रयास गरिने स्पष्ट सन्देश दिएका छन् । यसले पार्टीभित्र सहमति र एकताको सन्देश दिन खोजिएको देखिन्छ । कांग्रेस नेतृत्वले महाधिवेशन प्रक्रियालाई टकराव होइन, सहकार्य र संवादमार्फत अगाडि बढाउने रणनीति अपनाउन खोजेको संकेत पनि यसबाट मिल्छ ।
अब केन्द्रीय कार्यसमितिको आगामी बैठकले महाधिवेशनको नयाँ कार्यतालिका, विशेष महाधिवेशनको मिति र कार्यसूची तय गर्ने अपेक्षा गरिएको छ । यस निर्णयले नेपाली कांग्रेसको भावी राजनीतिक दिशा र आन्तरिक संगठनात्मक स्थायित्वमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछ ।
समग्रमा, १५औँ महाधिवेशन स्थगित भए पनि नेपाली कांग्रेसको संगठन विस्तार, सदस्यता नवीकरण र आन्तरिक बहस निरन्तर जारी छ । विशेष महाधिवेशनमार्फत पार्टीले आफ्ना विवाद र असन्तुष्टिहरूलाई कसरी व्यवस्थापन गर्छ भन्ने विषय आगामी दिनमा कांग्रेसको राजनीतिक भविष्य निर्धारण गर्ने प्रमुख आधार बन्ने देखिन्छ ।
