जनार्दन शर्मा ‘प्रभाकर’ : जसको छायाँले पनि विद्रोह गर्छ

उनी जहाँ उभिन्छन्, त्यहाँ विद्रोह उभिन्छ।चाहे त्यो २०५२ सालको रोल्पाको जंगल होस्, जहाँ उनले हतियार समातेर ‘जनयुद्ध’को पहिलो गोली हानेका थिए, चाहे २०८१ को कात्तिक होस्, जहाँ उनले फेरि माओवादी केन्द्र छोडेर प्रलोपा घोषणा गरे। जनार्दन शर्मा ‘प्रभाकर’को नाम सुन्दा आज पनि कसैको मुटु ढक्क हुन्छ, कसैको आँखा चम्किन्छ। उनी क्रान्तिको आगो हुन् – कहिले ज्वाला बनेर बल्छन्, कहिले धुवाँ बनेर आकाश ढाक्छन्, तर कहिल्यै निभ्दैनन्।

रुकुममा २०२० सालमा जन्मिएका जनार्दन सानैदेखि विद्रोही थिए। स्कूलबेलामा पढाइमा तेज, तर नियममा बाँधिन मन नलाग्ने। २०४६ को जनआन्दोलनमा उनी कम्युनिस्ट विद्यार्थीका अगुवा थिए। २०४८ मा मालेको जिल्ला कमिटी सदस्य बने, तर २०५१ मा प्रचण्डसँगै भूमिगत भए। ‘जनयुद्ध’ सुरु हुँदा उनी पोलिटब्यूरो सदस्य थिए, पश्चिम कमान्डको इन्चार्ज। रोल्पा–रुकुमका जंगलमा उनले लडाइँका रणनीति बनाए, गाउँ–गाउँमा क्रान्तिको आगो सल्काए। उनको नाम सुन्दा तत्कालीन शाही सेना पनि थरथर काम्थ्यो। ‘प्रभाकर’ उनको युद्धकालीन नाम थियो – जसको अर्थ हुन्छ ‘सूर्यको किरण’। तर त्यो किरण रातो थियो, रगतले रंगिएको।

२०६३ को शान्ति सम्झौतापछि जब माओवादी खुला राजनीतिमा आयो, जनार्दन फेरि अगाडि आए। २०६४ को संविधानसभा निर्वाचनमा रुकुमबाट भारी मतले जिते। २०६५ मा प्रचण्डको पहिलो सरकारमा मन्त्री बने। त्यो बेला उनले ‘युवा स्वरोजगार कोष’ बनाए, जसले हजारौं युवालाई ऋण दियो। तर उनको सबैभन्दा ठूलो योगदान तत्कालीन नेपाली सेनालाई जनताको सेनामा परिणत गर्ने प्रयास थियो। सेना समायोजनको जिम्मा उनैलाई दिइयो। उनले सेनाभित्र माओवादी लडाकु भित्र्याउने कुरा गरे, जसले ठूलो विवाद भयो। अन्ततः उनलाई मन्त्रीबाट हटाइयो। तर उनले कहिल्यै पछाडि फर्केर हेरेनन्।२०७० को दोस्रो संविधानसभा निर्वाचनमा पनि रुकुमबाटै जिते। २०७४ मा प्रचण्डको सरकारमा ऊर्जामन्त्री बने। त्यो बेला उनले ‘नेपालको पानी, जनताको लगानी’ भन्दै जलविद्युतमा क्रान्तिकारी कदम चाले। बूढीगण्डकी जलविद्युत परियोजना नेपालमै बनाउने अडान लिए। चिनियाँ कम्पनी गेजुबासँगको सम्झौता खारेज गरे। तर पछि जब प्रचण्डले नै उनको निर्णय उल्टाए, जनार्दन फेरि विद्रोहमा उभिए। २०७५ मा ऊर्जामन्त्रीबाट राजीनामा दिए।

त्यसयता उनको यात्रा विद्रोहको शृंखला बन्यो।। तर जहाँ गए पनि उनको स्वभाव उही – विद्रोह। २०७९ को निर्वाचनमा रुकुम पूर्वबाट भारी मतले जिते। २०८२ कात्तिकमा फेरि ठूलो विद्रोह गरे – माओवादी केन्द्र छोडेर प्रलोपामा आए। यो उनको जीवनको सबैभन्दा ठूलो विद्रोह थियो, किनकि यो विद्रोह उनले आफ्नै पुरानो घरविरुद्ध गरेका थिए।

प्रलोपा घोषणा सभामा उनी मञ्चमा उभिए। उनको आवाजमा पहिलेजस्तै आगो थियो। भने, “हामीले २०५२ मा जंगलमा जे सपना देखेका थियौं, त्यो अझै पूरा भएको छैन। क्रान्ति अधुरो छ। अब जेन–जेड पुस्तासँग मिलेर पूरा गर्छौं।” उनले माओवादी केन्द्रलाई ‘क्रान्तिको बिग्रह’ भने। प्रचण्डलाई ‘सत्ताको लोभमा डुबेको’ भने। यो उनको जीवनको सबैभन्दा कटु विद्रोह थियो। तर उनको आँखामा न डर थियो, न पछुतो। बरु एउटा अटल विश्वास थियो – क्रान्ति कहिल्यै मर्दैन।जनार्दन शर्मा कहिल्यै ‘मध्यमार्गी’ बनेनन्।उनी सधैं ध्रुवमा उभिए – या त पूरै क्रान्ति, या त पूरै विद्रोह। उनले कहिल्यै सम्झौता गरेनन्, न त सत्ताको लोभले, न त पदको मोहले। ऊर्जामन्त्री छोड्दा उनले भनेका थिए, “म पदको लागि यहाँ आएको होइन, क्रान्तिको लागि आएको हुँ।” त्यो वाक्य उनको जीवनको सार बन्यो।आज उनी ६० नाघिसके। तर उनको काँध अझै सीधा छ, आवाज अझै गर्जिन्छ। प्रलोपामा उनी बाबुराम भट्टराईसँगै छन्। दुई विद्रोही एउटै मञ्चमा। एउटा बौद्धिक विद्रोही, अर्को सशस्त्र विद्रोही। फागुन २१, २०८२ को निर्वाचन उनीहरूको जीवनको सबैभन्दा ठूलो परीक्षा हुनेछ। यदि प्रलोपाले उडान भर्‍यो भने, जनार्दनले फेरि प्रमाणित गर्नेछन् – विद्रोह कहिल्यै मर्दैन। यदि हारियो भने पनि उनले फेरि उठ्नेछन्, किनकि उनको रगतमा विद्रोह बगेको छ।रोल्पाको जंगलदेखि काठमाडौंको मञ्चसम्म आइपुग्दा जनार्दन शर्मा एउटै कुरा बनेका छन् – विद्रोहको पर्याय। उनी कहिल्यै ‘पूर्व’ बनेनन्, सधैं ‘वर्तमान’ भए। उनी कहिल्यै ‘शान्त’ बनेनन्, सधैं ‘आँधी’ बने। इतिहासले उनलाई सम्झनेछ – “यो मान्छे कहिल्यै झुकेन, कहिल्यै डराएन, कहिल्यै थाकेन। जति पटक लड्यो, त्यति पटक फेरि उठ्यो। र हरेक पटक उठ्दा एउटै कुरा भन्यो – क्रान्ति अधुरो छ।”जनार्दन शर्मा मरेर पनि बाँच्नेछन् – हरेक विद्रोहीको मुटुमा, हरेक क्रान्तिकारीको सपनामा। किनकि उनी विद्रोहका पर्याय मात्र होइनन्, विद्रोहका प्राण हुन्।(बिजिनेस राजनीतिक ब्युरो)