पुरानो राजनीतिक प्रणालीलाई चुनौती दिने र्यापर
- Mar Sat, 2026
- in बिजिनेस प्रेस
नेपालको राजनीतिक अभिजात वर्गलाई चुनौती दिनुभन्दा धेरै अघि नै बालेन्द्र शाह आफ्ना प्रतिद्वन्द्वीहरूलाई भूमिगत र्याप प्रतिस्पर्धामा पराजित गरिरहेका थिए।एक दशकभन्दा बढी समयअघि, माइक्रोफोन र आफ्नो चिनारी बनेका सनग्लाससहित उनले काठमाडौँको भ्रष्टाचार, बिग्रिएका सडकहरू र सामाजिक असमानताबारे र्याप गीतहरू गाएका थिए। सत्तामा बसेकाहरूले त्यसलाई सामान्य हल्ला ठाने, तर देशका युवाहरू भने ध्यान दिएर सुनिरहेका थिए।आज ती युवाहरू, जसले उनको संगीत सुनेका थिए, ठूला भइसकेका छन्। र गत हप्ता भएको राष्ट्रव्यापी चुनावमा उनीहरूले ३५ वर्षीय शाहलाई देशको नेतृत्व सुम्पेका छन्।
“बालेन” भनेर चिनिने शाह अब युवाहरूको नेतृत्वमा भएको आन्दोलनपछि नेपालका सम्भावित अर्को प्रधानमन्त्री बन्ने बाटोमा छन्। उनको पार्टी राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (आरएसपी) ले इतिहास बनाउँदै आधुनिक नेपालको निर्वाचन इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो जनादेश प्राप्त गरेको छ।औपचारिक रूपमा चुनावी नतिजा घोषणा भएपछि केही दिनमै उनले पदभार ग्रहण गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।“बालेनका कारण यो देश खुसी छ, खुशीका आँसु बगिरहेका छन्,” सक्च्यम सङ्ग्रौला ले नेपालमा भएको उत्सव र्यालीमा रॉयटर्सलाई भने। “बालेनले यो देश बनाउनेछन्, अवश्य बनाउनेछन्।”मार्च ७, २०२६ मा दमकमा भएको संसदीय निर्वाचनमा विजयपछि बालेन्द्र शाह मतगणना केन्द्रमा प्रमाणपत्र लिन पुगेका थिए।
अब शाहले ३ करोडभन्दा बढी जनसंख्या भएको नेपाललाई नेतृत्व दिने अपेक्षा गरिएको छ। नेपाल लामो समयदेखि अस्थिर राजनीतिक अवस्थाका लागि चिनिन्छ। सन् २००८ मा २३९ वर्ष पुरानो राजतन्त्र अन्त्य गरी गणतन्त्र बनेपछि नेपालमा एक दर्जनभन्दा बढी सरकार परिवर्तन भइसकेका छन्।धेरैले शाहको पार्टीको उदयलाई नेपालको पुरानो राजनीतिक वर्गमाथिको कडा अस्वीकृतिको रूपमा हेरेका छन्। वर्षौँदेखि भ्रष्टाचारका आरोप झेल्दै आएको स्थापित राजनीतिक शक्तिको पकड गत वर्षको सरकारविरोधी आन्दोलनका क्रममा कमजोर भयो। ती आन्दोलनमा ५० भन्दा बढी मानिसको मृत्यु भएको थियो र लामो समयसम्म नेता रहेका केपी शर्मा ओलीको कम्युनिस्ट सरकार पतन भयो।
सन् १९९० मा काठमाडौँमा जन्मिएका शाहको राजनीतिक यात्राको बाटो निकै असामान्य थियो। उनका बुवा आयुर्वेदिक चिकित्सक थिए भने आमा गृहिणी।राजनीतिमा आउनुअघि उनले संरचनात्मक इन्जिनियरको रूपमा अध्ययन गरेका थिए र नेपाल तथा भारतबाट डिग्री हासिल गरेका थिए। तर पढाइसँगै उनी नेपालका र्याप संगीत क्षेत्रमा पनि परिचित बन्दै गएका थिए।टुपाक शकुर र ५० सेन्टजस्ता हिप–हप कलाकारबाट प्रभावित भएर उनले २०१३ मा युट्युबको “र’ बार्ज” नामक श्रृंखलामा भाग लिए। त्यहाँ उनले देशमा व्याप्त असमानता र प्रणालीगत भ्रष्टाचारबारे गीतहरू लेखे।उनका काका–भाइ प्राशान्त शाहले २०२२ मा “द काठमाडौँ पोस्ट” लाई भनेका थिए कि सानैदेखि बालेन काठमाडौँ कसरी चलिरहेको छ भन्ने कुराबाट असन्तुष्ट थिए।
“सानैदेखि उनी महानगर कसरी सञ्चालन भइरहेको छ भन्नेमा सन्तुष्ट थिएनन्,” उनले भने। “उनी अक्सर काठमाडौँ सुन्दर छ र यसलाई बस्न योग्य शहर बनाउन सकिन्छ भन्थे।”त्यही वर्ष शाहले स्वतन्त्र उम्मेदवारका रूपमा काठमाडौँ महानगरपालिकाको मेयर पदमा चुनाव लडे। मुख्यत: अनलाइन अभियानमार्फत उनले पुराना दलका उम्मेदवारहरूलाई पराजित गर्दै सबैलाई चकित पारे।मेयरको रूपमा शाहले भ्रष्टाचारविरुद्ध अभियान र अवैध संरचना हटाउने कार्यलाई प्राथमिकता दिए। उनले नगरसभा बैठकहरू प्रत्यक्ष प्रसारण गर्न थाले र सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षणमा जोड दिए।तर छिमेकी देश भारत र चीनप्रति उनको राष्ट्रवादी र कडा अभिव्यक्तिले पनि धेरै चर्चा पायो।२०२३ जुनमा उनले आफ्नो कार्यालयमा “ग्रेटर नेपाल” को विवादास्पद नक्सा राखेका थिए, जसमा भारतका केही भूभागलाई नेपालका रूपमा देखाइएको थियो। यो कदम भारतले संसद भवनमा प्रदर्शन गरेको “अखण्ड भारत” नक्साको प्रतिक्रियास्वरूप भएको बताइएको थियो।त्यस्तै २०२३ मा चीनले जारी गरेको नयाँ नक्सामा नेपालको २०२० को अद्यावधिक राजनीतिक नक्सालाई मान्यता नदिएपछि उनले चीनको प्रस्तावित भ्रमण पनि रद्द गरेका थिए।
शाहको जित व्यापक जनआन्दोलनपछि आएको हो।वर्षौँदेखि बढ्दै गएको भ्रष्टाचारविरुद्धको जनआक्रोश गत वर्ष चुलियो, जब सरकारले फेसबुक, इन्स्टाग्राम, व्हाट्सएप, युट्युब र एक्सजस्ता सामाजिक सञ्जाल बन्द गर्यो।तर आन्दोलन केवल सामाजिक सञ्जाल बन्द भएको विषय मात्र थिएन। युवाहरूमा रोजगारी र अवसरको अभावप्रतिको गहिरो असन्तोष पनि त्यसको कारण थियो। विश्व बैंकका अनुसार २०२४ मा नेपालमा १५–२४ वर्षका युवाहरूको बेरोजगारी दर २०.८% पुगेको थियो।नेपालको अर्थतन्त्र विदेशमा काम गर्ने नेपालीहरूले पठाउने रेमिट्यान्समा धेरै निर्भर छ। विश्व बैंकका अनुसार नेपालको कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको करिब एक चौथाइ हिस्सा रेमिट्यान्सबाट आउँछ।जब प्रदर्शनकारीहरू काठमाडौँमा संसद परिसर नजिक भेला भए, प्रहरीले पानीको फोहोरा, अश्रुग्यास र गोलीसमेत प्रयोग गरेको थियो।त्यही आन्दोलनका बेला शाहले “नेपाल हाँसेको” नामक गीत सार्वजनिक गरे, जसले युट्युबमा १ करोडभन्दा बढी भ्यु पाएको छ। गीतमा उनले र्याप गर्छन्:
“म नेपाल हाँसेको देख्न चाहन्छु, नेपालीहरूको मुटु नाचेको देख्न चाहन्छु।
म नेपाल हाँसेको देख्न चाहन्छु, नेपालीहरू खुसी भएर बाँचेको देख्न चाहन्छु।”यो आन्दोलनले शाहलाई राष्ट्रिय स्तरमा अझ चर्चित बनायो।यद्यपि प्रदर्शनकारीहरूले उनलाई तुरुन्त नेतृत्व लिन आग्रह गरेका थिए, उनले औपचारिक निर्वाचनको प्रतीक्षा गरे। जब उनले चुनाव लडे, उनले प्रतीकात्मक रूपमा पूर्वप्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको निर्वाचन क्षेत्रबाट उम्मेदवारी दिएका थिए — र अन्ततः उनलाई पराजित गरे।आज हजारौँ युवा सडक र सामाजिक सञ्जालमा उनको जितको उत्सव मनाइरहेका छन्। तर शाहको पार्टीले आन्दोलनका शहीदहरूको सम्मानमा कुनै विजय र्याली नगर्ने जनाएको छ।काठमाडौँका सडकहरूमा अहिले उत्साहको वातावरण छ।“अब हामीले अन्ततः विश्वकै सबैभन्दा युवा प्रधानमन्त्री पाएका छौँ,” आयुष भट्टराईले रॉयटर्सलाई भने।“हामीले तपाईंमाथि विश्वास गरेका छौँ, अब त्यो विश्वास नतोड्नुहोस् र जनताका लागि काम गर्नुहोस्।”
