सिस्टमविरुद्ध उठेको आवाज, मतपेटिकामा हरायो?
- Jan Sat, 2026
- in बिजिनेस प्रेस
सडकमा गुञ्जिएको गर्जन, चुनावी मैदानमा भने मौनता—पछिल्ला वर्षहरूमा नेपाली राजनीतिमा चर्चामा आएको ‘जेनजी’ (Gen Z) आन्दोलन अहिले यही द्वन्द्वको अवस्थामा देखिन्छ। सामाजिक सञ्जाल, सडक प्रदर्शन र वैकल्पिक राजनीतिक भाष्यमार्फत स्थापित भएको यो युवा आन्दोलनले पुराना दल र नेतृत्वलाई कडा प्रश्न त गर्यो, तर प्रत्यक्ष निर्वाचनको बेलामा भने यसको उपस्थिती कमजोर देखिएको छ।
२०७९ सालतिर विभिन्न मुद्दालाई लिएर राजधानीसहित देशका प्रमुख सहरहरूमा देखिएको जेनजी आन्दोलनले “सिस्टम फेल भयो”, “पुरानो राजनीति अब चल्दैन” जस्ता नारालाई मुख्य एजेन्डा बनाएको थियो। भ्रष्टाचार, बेरोजगारी, अवसरको अभाव र नेतृत्वको असफलताविरुद्ध उठेको यो आवाजले विशेष गरी युवापुस्तामा ठूलो आकर्षण पैदा गर्यो। सामाजिक सञ्जालमा लाखौँ समर्थक जोडिए, सडकमा हजारौँ युवाहरू उत्रिए र राजनीतिक बहसको दिशा नै मोडिएको अनुभूति भयो।
तर जब प्रतिनिधि सभा निर्वाचन नजिकिँदै गयो, त्यही आन्दोलनका अगुवाहरू प्रत्यक्ष चुनावी मैदानमा उत्रन हिच्किचाएको देखियो। सडकमा परिवर्तनको माग गर्ने नेतृत्व मतपेटिकासम्म आइपुग्दा किन कमजोर देखियो भन्ने प्रश्न अहिले चर्चाको केन्द्रमा छ।
राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार, यसको मुख्य कारण संगठनात्मक कमजोरी हो। आन्दोलनको रूपमै अघि बढेको जेनजी समूहसँग देशव्यापी संरचना, स्पष्ट राजनीतिक कार्यक्रम र दीर्घकालीन रणनीति थिएन। आन्दोलन भावनात्मक रूपमा बलियो भए पनि चुनाव लड्न आवश्यक कानुनी, आर्थिक र सांगठनिक तयारी कमजोर रह्यो।
अर्कोतर्फ, पुराना राजनीतिक दलहरूले भने निर्वाचनमा फेरि पनि पुरानै अनुहारहरूलाई अघि सारे। दशकौँदेखि सत्ता र संगठनमा रहेका नेताहरू नै मुख्य उम्मेदवार बने। यसले युवा पुस्ताको असन्तुष्टि झन् बढाए पनि, उनीहरूलाई विकल्प दिन सक्ने संगठित शक्ति मैदानमा देखिएन।
केही जेनजी अगुवाहरू राजनीतिक दलहरूसँग सहकार्य गर्दै समानुपातिक सूचीमा समावेश भए पनि, प्रत्यक्ष निर्वाचनमा भिड्ने आँट धेरैले गरेनन्। उनीहरूका अनुसार, “चुनाव केवल लोकप्रियताले मात्र जितिँदैन, त्यसका लागि पैसा, संगठन र राज्य संयन्त्रसँग जुध्ने क्षमता चाहिन्छ।”
युवा नेतृत्वमाथि डरको आरोप पनि लागेको छ। सडकमा चर्का भाषण गर्ने तर चुनावी प्रतिस्पर्धामा पन्छिने प्रवृत्तिले जेनजी आन्दोलनको विश्वसनीयतामाथि प्रश्न उठाएको छ। कतिपयले यसलाई ‘राजनीतिक अपरिपक्वता’ भनेका छन् भने केहीले ‘प्रणालीले सिर्जना गरेको बाध्यता’को रूपमा व्याख्या गरेका छन्।
यद्यपि, जेनजी आन्दोलन पूर्ण रूपमा असफल भने होइन। यसले नेपाली राजनीतिमा महत्त्वपूर्ण चेतना जगाएको छ। दलहरूलाई युवा मुद्दा सम्बोधन गर्न बाध्य बनाएको छ। घोषणापत्रमा रोजगारी, शिक्षा, प्रविधि र पारदर्शिताका कुरा समेटिनुमा यो आन्दोलनको प्रभाव स्पष्ट देखिन्छ।
राजनीतिक विश्लेषकहरू भन्छन्, “जेनजी अहिले चुनाव हार्ने वा जित्ने भन्दा पनि सिक्ने चरणमा छ।” यदि यो समूहले भावनात्मक आन्दोलनलाई संस्थागत राजनीतिमा रूपान्तरण गर्न सक्यो भने भविष्यमा यसले ठूलो प्रभाव पार्न सक्छ।
युवाहरूको राजनीतिप्रतिको आकर्षण बढ्नु आफैँमा सकारात्मक संकेत हो। तर त्यसलाई दिगो परिवर्तनमा बदल्न धैर्य, रणनीति र संगठन आवश्यक हुन्छ। केवल विरोधले मात्र सत्ता परिवर्तन हुँदैन, विकल्प निर्माण गर्न सक्नुपर्छ भन्ने पाठ जेनजी आन्दोलनले अहिले सिकिरहेको देखिन्छ।
सडकको गर्जनलाई मतपेटिकासम्म पुर्याउने चुनौती अझै बाँकी छ। जेनजी आन्दोलनले यदि आफ्ना कमजोरीहरू आत्मसमीक्षा गर्दै दीर्घकालीन योजना बनाउन सकेन भने, यो पनि इतिहासका धेरै आन्दोलनजस्तै स्मृतिमा सीमित हुन सक्छ। तर यदि सही दिशामा अघि बढ्न सक्यो भने, नेपाली राजनीतिमा नयाँ अध्याय लेख्ने सम्भावना भने अझै जीवित छ।
