कांग्रेसले बिर्सिएको घडी

मंसिरको चिसो हावाले सानेपाको भवनलाई पनि कठ्याङ्ग्रिएजस्तो बनाएको छ। भित्र बसेका नेताहरूको मन भने अझै चिसो छ, किनकि उनीहरूले आफैंले बनाएको विधानको म्यादलाई एक महिनाको सास थप्न बाध्य भएका छन्। २०७८ को मंसिर २९ मा जन्मिएको नेतृत्वको वैधानिकता अब मंसिर २९ मै मर्ने तयारीमा छ, तर मृत्युलाई एक महिना पछाडि धकेल्ने निर्णय गरेर कांग्रेसले फेरि एकपटक आफैंलाई प्रश्न गरेको छ—लोकतान्त्रिक दलले अलोकतान्त्रिक निर्णय गर्न मिल्छ र?

यो प्रश्न सानो होइन। यो एउटा ऐनाको प्रश्न हो, जसले नेपालको सबैभन्दा पुरानो लोकतान्त्रिक दलको मुहार हेर्न बाध्य बनाउँछ। बिपी कोइरालाले २००७ मा राणा शासनविरुद्ध लड्दा सपना देखेको पार्टी, गिरिजाप्रसाद कोइरालाले २०६२/६३ मा राजतन्त्रलाई गलाएर गणतन्त्र ल्याउँदा नेतृत्व गरेको पार्टी, आज आफैं विधानको म्याद थप्न निर्वाचन आयोगको ढोकामा लाइन लाग्दैछ। यो लाइन केवल कागजी प्रक्रियाको लाइन होइन, यो आत्मसम्मानको लाइन हो।

कांग्रेसको भित्र एउटा पुरानो घडी छ, जसको सुई चार वर्षमा एक फन्को मार्छ। त्यो घडीले २०७८ मा भनेको थियो—अब नयाँ नेतृत्वको पालो। तर घडीको सुई रोकियो। सानेपाको बैठक कोठामा महिनौंदेखि एउटै प्रश्न घुमिरह्यो—विशेष महाधिवेशन कि नियमित? चुनावअघि कि पछि? यी प्रश्नहरू साना थिएनन्, तर तिनलाई ठूलो बनाएर कांग्रेसले आफ्नो सबैभन्दा ठूलो शत्रु बनायो—समय। समयले कहिल्यै कसैको गुट हेर्दैन, न त कसैको सभापतिको आँखा हेर्दैन। समयले केवल विधान हेर्छ, र विधानले मंसिर २९ लाई अन्तिम मिति भनेको छ।

शेरबहादुर देउवा, जो पाँचपटक प्रधानमन्त्री बने, जसले २०७४ मा कांग्रेसलाई पहिलो पार्टी बनाए, आज आफैंले बनाएको विधानको बन्धक बनेका छन्। उनी जान्छन्, महाधिवेशन गरौं भनेर, तर उनकै छायाँमा बसेका नेताहरूले भन्छन्—अब तपाईंले छोड्नुपर्छ। शेखर कोइराला, गगन थापा, प्रकाशमान सिंहहरू उभिन्छन्—अब नयाँ पुस्ताको पालो। तर नयाँ पुस्ता पनि पुरानो गुटको बन्धनमा बाँधिएको छ। कोही देउवाको, कोही कोइरालाको, कोही सिंहको। अनि महाधिवेशन बन्छ छिनाझपटीको बजार, जहाँ पदहरू बाँडिन्छन्, तर विचार बाँडिंदैन।

कांग्रेसले बिर्सिएको छ—महाधिवेशन केवल नेतृत्व चुन्ने थलो होइन, यो विचारको पुनर्जन्मको थलो हो। यहाँ सुशासनको ब्लुप्रिन्ट बन्नुपर्छ। यहाँ संघीयताको दश वर्षे समीक्षा हुनुपर्छ। यहाँ समानुपातिक समावेशीको साँचो व्यावहारिकता खोज्नुपर्छ। यहाँ शासकीय स्वरूपको बहस टुंगिनुपर्छ। तर सानेपाको बैठक कोठामा यी प्रश्नहरू हराएका छन्। त्यहाँ केवल एउटै प्रश्न बाँकी छ—कसको गुट बलियो?

फागुन २१ मा चुनाव आउँदैछ। एमालेले महाधिवेशन गरेर नयाँ जोशका साथ उभिएको छ। माओवादीले पनि पुस पहिलो साता महाधिवेशन गर्दैछ। र कांग्रेस? कांग्रेस अझै पनि मंसिर २९ को म्याद गन्दैछ। जनताले सुशासन खोजिरहेका छन्, तर कांग्रेस आफैं सुशासनको अभावमा छट्पटाइरहेको छ। यो विडम्बना हो—जसले देशलाई लोकतन्त्र सिकायो, ऊ आफैं लोकतन्त्रको पाठ सिक्न बाँकी छ।

कांग्रेसले अब बुझ्नुपर्छ—लोकतन्त्र बाहिरको नारा होइन, भित्रको अभ्यास हो। यदि पार्टीभित्र विधानको पालना हुँदैन भने, बाहिर संविधानको पालना कसरी अपेक्षा गर्ने? यदि पार्टीभित्र नयाँ पुस्तालाई अवसर दिइँदैन भने, देशमा नयाँ पुस्ताको नेतृत्व कसरी सम्भव हुन्छ? कांग्रेसको महाधिवेशन केवल एउटा पार्टीको आन्तरिक कार्यक्रम होइन, यो नेपालको लोकतन्त्रको स्वास्थ्य जाँच हो।

अब समय छ—पुस मसान्तभित्र महाधिवेशन गरेर कांग्रेसले आफूलाई प्रमाणित गर्न सक्छ। नयाँ नेतृत्व, नयाँ विचार, नयाँ जोशका साथ फागुनको चुनावमा उत्रिन सक्छ। यदि यो अवसर पनि गुमायो भने, इतिहासले कांग्रेसलाई माफ गर्नेछैन। किनकि इतिहासले कहिल्यै ढिला आएको लोकतन्त्रलाई सम्मान गरेको छैन।

कांग्रेसका नेताहरू हो, अब सानेपाको बैठक कोठाबाट बाहिर निस्कने बेला भएको छ। जनताको बीचमा जाने बेला भएको छ। महाधिवेशन गर्ने बेला भएको छ। किनकि लोकतन्त्रको सबैभन्दा ठूलो शत्रु ढिलासुस्ती हो, र सबैभन्दा ठूलो मित्र समयमै गरिएको निर्णय हो।

मंसिर २९ आउन अब दुई हप्ता मात्र बाँकी छ। घडीको सुई चलिरहेको छ। कांग्रेसले अब निर्णय गर्नुपर्छ—या त विधानको म्यादभित्र महाधिवेशन गरेर इतिहास रच्ने, या म्याद थपेर इतिहासको पानामा एउटा कालो धब्बा बसाल्ने।छनोट कांग्रेसको हातमा छ।लोकतन्त्रको भविष्य पनि कांग्रेसको हातमा छ!