“नेपाली कांग्रेसको विशेष महाधिवेशन: विद्रोह, सुधार र भविष्यको चुनाव”

पृथ्वी जयन्तीका दिन नेपाली कांग्रेसको इतिहासमा एउटा अनौठो अध्याय थपियो। सभापति शेरबहादुर देउवा र उनका नजिकका केही सहयोगीहरूले पार्टीलाई आफ्नो नियन्त्रणमा राखेका थिए, तर पार्टीभित्रका केही नेताहरू—महामन्त्री गगन थापा र विश्वप्रकाश शर्मा—ले साहस देखाए। उनीहरूले पार्टीभित्रको जमेको ढाँचामा सास फेर्ने प्रयास गरे। धेरै वर्षसम्म मैले नेपाली कांग्रेसका समाचारहरू चाख मानेर पढ्न छोडिसकेको थिएँ। देउवा र उनका चरम स्वार्थी अनुयायीहरूको नियन्त्रणबाट पार्टी बाहिर निस्कने आशा लगभग हराइसकेको थियो।

तर यस पटक केहि फरक देखियो। गगन र विश्वप्रकाशले देउवाविरुद्ध साहसिक कदम चाल्न ढिला गरे पनि, आखिरमा साहस प्रकट भएको थियो। त्यो क्षण खुशीको थियो—एक यस्तो क्षण जसले पार्टीका बहुसंख्यक नेता र प्रतिनिधिहरूमा विद्रोहको भावना उत्पन्न गर्‍यो। उनीहरूले औपचारिक रूपमा यस महाधिवेशनमा पार्टीलाई जनताको अपेक्षाअनुसार परिमार्जन गर्नुपर्ने स्पष्ट सन्देश दिएका थिए। यसले नेपालको आगामी निर्वाचन र राजनीतिक भविष्यमा गहिरो प्रभाव पार्नेछ।

नेपालमा राजनीतिक दलहरू धेरै छन्, तर तीमध्ये अधिकांश कम्युनिस्ट छन् या वैचारिक रूपमा अस्पष्ट। लोकतन्त्र, उदारवाद र अभिव्यक्तिको स्वतन्त्रतालाई आधार मानेर राज्य र नागरिकको सम्बन्ध परिभाषित गर्ने दलहरूको विकल्प सीमित छ। नेपाली कांग्रेस ती सीमित विकल्पमध्ये एक हो। त्यसैले यस पार्टीमा हुने घटना केवल चासोको विषय नभई राष्ट्रिय स्तरको महत्त्व राख्छ।

मेरो तीन प्रमुख अपेक्षा थिए। पहिलो, विगतमा गिरिजाप्रसाद कोइरालाले सशस्त्र द्वन्द्व अन्त्यका लागि र देउवाले सत्ता हासिल गर्न कम्युनिस्टसँग गठबन्धन गरे। त्यसबाट राजनीतिक इमानदारी र वैचारिक स्पष्टताको महत्त्व हरायो। मिलिजुली खाने र खुवाउने प्रवृत्ति हाबी भयो। अहिले गगन र विश्वप्रकाशले इतिहासको पाठ सिक्दै, पार्टीलाई भविष्यमा कम्युनिस्टहरूबाट अलग राख्ने अवसर पाउनेछन्। यसरी जनता आगामी निर्वाचनमा दुई फरक दृष्टिकोण र कार्यक्रमबाट चुनाव गर्न सक्नेछन्।

दोस्रो, नेपाली राजनीतिक दलका संगठनात्मक संरचना र प्रक्रियामा जटिलता अति छ। योग्य र इच्छुक व्यक्ति देश र जनताको हितमा काम गर्न चाहन्छन् तर अवसर पाउँदैनन्। अर्कोतिर राजनीतिलाई पेशा बनाउनेले अवसर ओगटिरहेका छन्। कांग्रेसको यो महाधिवेशनले केवल पार्टी मात्र नभएर सम्पूर्ण राजनीतिक प्रणालीमा संगठनात्मक सुधार, पारदर्शिता र आर्थिक अनुशासनको दबाब सिर्जना गर्नेछ।

तेस्रो, जेनजी विद्रोह स्वाभाविक र स्वस्फुर्त थियो। तर विद्रोहपछि उठेका अनुहारहरू स्वाभाविक र इमानदार थिए भन्ने ग्यारेन्टी छैन। रवि लामिछाने, बालेन शाह वा कुलमान घिसिङ जस्ता व्यक्तिहरू क्षमता देखाएका छन्, तर वैचारिक स्पष्टता र दीर्घकालीन दृष्टिकोणका लागि पर्याप्त प्रमाण छैन। आम जनताले केवल व्यक्तिगत क्षमता मात्र होइन, विचार र दृष्टिकोण पनि सुन्न चाहन्छन्।

त्यसैले, सुधारिएको नेपाली कांग्रेस निर्वाचनमा जान सके, रवि र बालेन जस्ता विकल्पहरूमा विश्वास नगर्ने जनता अब एउटा विश्वासयोग्य विकल्प पाउनेछन्। यदि यो विशेष महाधिवेशन असफल भयो भने पार्टी इतिहासको डस्टबिनमा जान सक्छ र आगामी निर्वाचनमा राजनीतिक संकट गहिरिनेछ। तर सफल भयो भने, यसले पार्टी र देश दुवैको भविष्य सकारात्मक रूपमा प्रभावित गर्नेछ।