म्याग्दीमा धान उत्पादन ३.१ प्रतिशतले वृद्धि : अनुकूल मौसम र रोगकीराको कम प्रकोप मुख्य कारण

काठमाडौ। म्याग्दी जिल्लामा प्रमुख खाद्यान्नबाली धानको उत्पादन यस वर्ष ३.१ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ । जिल्ला कृषि विकास कार्यालय म्याग्दीका अनुसार गत वर्ष २०८१ मा १८,४२५ मेट्रिक टन धान उत्पादन भएकोमा यो वर्ष १९,००२ मेट्रिक टन पुगेको छ । यो वृद्धिले जिल्लाको खाद्य सुरक्षामा सकारात्मक योगदान पुर्‍याएको छ ।

कार्यालयका प्रमुख एवं वरिष्ठ कृषि विकास अधिकृत सञ्जीव बास्तोलाले यस वर्ष धान उत्पादन बढ्नुका मुख्य कारणहरू अनुकूल मौसम, रोगकीराको कम प्रकोप, भित्र्याउने बेला असिना नपर्नु र बेमौसमी वर्षाको कम असर रहेको बताए । “धान रोप्ने र हुर्कने समयमा पर्याप्त वर्षा भयो, गबारो पाक्ने र भित्र्याउने बेलामा मौसम सफा रह्यो,” उनले भने, “गत वर्षजस्तो बेमौसमी वर्षा र असिनाले क्षति गरेन, रोगकीराको पनि उल्लेख्य प्रकोप देखिएन, त्यसैले उत्पादन बढ्यो ।”

म्याग्दीमा कुल ५,८५० हेक्टर क्षेत्रफलमा धान खेती हुन्छ । यसमा सिंचाइ सुविधा भएको ४,२०० हेक्टर र आकाशे पानीको भरमा रहेको १,६५० हेक्टर जग्गा छ । यस वर्ष प्रतिहेक्टर औसत उत्पादकत्व ३.२५ मेट्रिक टन पुगेको छ, जुन गत वर्षको ३.१५ मेट्रिक टनभन्दा ०.१ मेट्रिक टनले बढी हो ।

जिल्लाका छ वटै गाउँपालिका र बेनी नगरपालिकामा धान उत्पादन बढेको छ । विशेष गरी रघुगंगा, मंगला, मालिका र धौलागिरि गाउँपालिकामा उल्लेख्य वृद्धि देखिएको छ । यी क्षेत्रमा हाइब्रिड तथा सुधारिएको जात (रामधान, राधा–१२, हर्दिनाथ–१, सावा मन्सुली, रामपुर मन्सुली आदि) को खेती विस्तार भएको र किसानले माटो परीक्षणपछि सन्तुलित मल प्रयोग गरेका कारण पनि उत्पादनमा सकारात्मक प्रभाव परेको कृषि प्राविधिकहरू बताउँछन् ।

यसअघि २०७९ र २०८० मा बेमौसमी वर्षा र असिनाका कारण म्याग्दीमा धान उत्पादनमा १२–१५ प्रतिशतसम्म कमी आएको थियो । गत वर्ष मात्रै असिना र बेमौसमी वर्षाले करिब १,२०० मेट्रिक टन धान नष्ट भएको अनुमान थियो । यस वर्ष भने कात्तिक दोस्रो सातासम्म मौसमले साथ दिएकाले ९५ प्रतिशतभन्दा बढी क्षेत्रको धान सुरक्षित रूपमा भित्र्याइसकिएको छ ।

जिल्ला कृषि विकास कार्यालयले यस वर्ष धानबाली बीमा कार्यक्रमलाई प्रभावकारी बनाएको र १,२०० भन्दा बढी किसानले बीमा गरेका कारण पनि किसानहरूले जोखिम न्यूनीकरण गर्न सकेको जनाएको छ । “मौसम अनुकूल भए पनि बीमाले किसानलाई थप सुरक्षित बनायो,” प्रमुख बास्तोलाले भने ।

म्याग्दीमा धानपछि मकै, कोदो, गहुँ र आलु मुख्य बाली हुन् । धान उत्पादन बढेसँगै जिल्लाको खाद्यान्न उपलब्धता अवधि ४.८ महिनाबाट ५.२ महिनासम्म पुग्ने अनुमान गरिएको छ । यद्यपि जिल्ला अझै खाद्यान्नमा आत्मनिर्भर हुन भने बाँकी छ ।

कृषि कार्यालयले आगामी वर्ष धानको उत्पादन अझ बढाउन सिंचाइ आयोजना विस्तार, सुधारिएको बीउ–बेर्नाको उपलब्धता, यान्त्रिकरण र जैविक मल प्रयोगलाई प्राथमिकतामा राखेको छ । “मौसमले साथ दिएजस्तै हामीले प्राविधिक सहयोग र अनुदानलाई प्रभावकारी बनायौँ भने म्याग्दी धानमा आत्मनिर्भर हुने दिशामा अघि बढ्छ,” वरिष्ठ कृषि अधिकृत बास्तोलाले बताए ।

यस वर्षको सकारात्मक नतिजाले म्याग्दीका किसानहरूलाई उत्साहित बनाएको छ भने अन्य जिल्लाका लागि पनि अनुकरणीय उदाहरण बनेको छ !