विश्वभर सांस्कृतिक सम्पत्तिको अवैध ओसारपसारविरुद्धको अन्तरराष्ट्रिय दिवस मनाइँदै

काठमाडौँ — पुराना मूर्तिकला, चित्रकला, हस्तकला, ऐतिहासिक स्थल तथा अन्य सांस्कृतिक सम्पत्तिको चोरी र अवैध तस्करी रोक्न चेतना फैलाउने उद्देश्यले आज विश्वभर सांस्कृतिक सम्पत्तिको अवैध ओसारपसारविरुद्धको अन्तरराष्ट्रिय दिवस मनाइँदै छ। संयुक्त राष्ट्रसङ्घको आह्वानमा सन् २०२० देखि अर्थात् पाँच वर्षअघिदेखि यो दिनलाई अन्तरराष्ट्रिय दिवसका रूपमा मनाउन थालिएको हो। यस दिवसले विश्वभरका सांस्कृतिक धरोहरहरूको संरक्षण र अवैध व्यापार रोक्न अन्तरराष्ट्रिय सहकार्यलाई प्रोत्साहन दिन्छ।

राष्ट्रसङ्घीय शैक्षिक, वैज्ञानिक तथा सांस्कृति सङ्गठन (युनेस्को)ले नेपालजस्तो सांस्कृतिक धरोहरले समृद्ध देशलाई विशेष प्राथमिकता दिएको छ। काठमाडौँ, भक्तपुर, ललितपुर, पाटन, स्वयम्भू, बौद्धनाथ, पशुपतिनाथलगायतका क्षेत्रमा रहेका पुराना मन्दिर, स्तूप, मूर्तिकला, चित्रकला र ऐतिहासिक भवनहरू विश्व सम्पदा सूचीमा समेत सूचीकृत छन्। यी सम्पदाहरूको संरक्षणमा युनेस्कोले निरन्तर सहयोग र दबाब दिँदै आएको छ। नेपाल सरकारको पुरातत्व विभाग पनि यस्ता सम्पत्तिको खोज, उत्खनन, संरक्षण र सुरक्षा कार्यमा सक्रिय छ।

पुरातात्विक विशेषज्ञहरूका अनुसार सांस्कृतिक सम्पत्ति केवल पुरानो वस्तु होइन, यो राष्ट्रिय पहिचान, इतिहास, धर्म, संस्कृति र सामाजिक एकताको अभिन्न अङ्ग हो। यस्ता सम्पदाको चोरी वा तस्करीले राष्ट्रिय गौरवमा आघात पुग्छ र भावी पुस्तालाई इतिहासबाट वञ्चित गर्छ। नेपालमा पछिल्ला वर्षहरूमा मन्दिरबाट मूर्ति चोरी, अवैध उत्खनन र विदेशमा तस्करीका घटना बढेका छन्। यस्ता घटनालाई रोक्न स्थानीय समुदाय, सुरक्षा निकाय, पुरातत्व विभाग र अन्तरराष्ट्रिय सङ्गठनहरूबीच समन्वय आवश्यक छ।

यस दिवसको अवसरमा विभिन्न कार्यक्रमहरू सञ्चालन हुँदैछन्। सेमिनार, प्रदर्शनी, जनचेतना अभियान, स्कूल–कलेजमा कार्यशाला र सामाजिक सञ्जालमा अभियान सञ्चालन भइरहेका छन्। युनेस्कोले अवैध तस्करी रोक्न अन्तरराष्ट्रिय कानुनको कडा कार्यान्वयन, सीमापार निगरानी र फिर्ता प्रक्रियालाई प्रभावकारी बनाउन आह्वान गरेको छ। नेपालले पनि सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षण ऐनलाई थप कडा बनाउँदै छ।

सबैको साझा जिम्मेवारी हो — सांस्कृतिक सम्पत्तिको सुरक्षा। यसको संरक्षणले मात्र हाम्रो इतिहास जीवित रहन्छ र भावी पुस्ताले गर्वका साथ आफ्नो पहिचान बोक्न सक्छन्।